راوی اصلی این تاریخ‌گذاری معروف بن خَرَّبوذ (از اصحاب امام باقر و صادق٨) است. زبیر بن بکار (م٢٥٦ق) از محمد بن حسن بن زباله مخزومی، از عبد السلام بن عبد الله، از معروف بن خربوذ این روایت را نقل می‌کند. این تاریخ‌گذاری به «قول و نظر زبیر بن بکار» شناخته می‌شده است.[١] یعقوبی (م٢٩٢ق) در تاریخ الیعقوبی به نقل از امام جعفر صادق٧ تاریخ ولادت پیامبر را دوازدهم رمضان ذکر می‌کند.[٢] او اسناد گزارش خویش را نیاورده، اما می‌توان ریشه و اساس آن را همان روایت معروف بن خربوذ دانست.

کلینی در باره تاریخ تولد پیامبر٦ از میان گزارش‌های مختلف، همان نظر مشهور (دوازدهم ربیع الاول) را پسندیده و به نظریات دیگر، با وجود این که به ائمه: منسوب شده، توجهی نکرده است. شبیری زنجانی معتقد است که نظر كلینی در این زمینه برگرفته از مآخذ سنیان است.[٣]

تاریخ پیشنهادی کلینی با پذیرش منابع شیعی مواجه نشده و به عنوان تاریخی كه عامه بدان اتكا می كنند، قلمداد شد و نویسندگان اندکی با کلینی همسویی کردند. مسعودی، نویسنده شیعی و ناشناخته كتاب اثبات الوصیة، قاضی نعمان (م٣٦٣ق) و شیخ صدوق (م٣٨١ق) قدیمی‌ترین نویسندگان شیعی‌اند که ولادت پیامبر را هم‌چون کلینی در دوازده ربیع الاول ذکر کرده‌اند.[٤] پس از این نویسندگان، تاریخ دیگری (هفدهم ربیع الاول) در منابع شیعی به عنوان تاریخ ولادت پیامبر پذیرفته شد.[٥] شیخ مفید

[١]. الاستیعاب، ج١، ص٣٠؛ تاریخ مدینه دمشق،ج ٣، ص٦٩؛ الروض الانف، ج٢، ص١٥٩؛ البدایة و النهایة،ج ٢،ص٢٦١؛ عیون الأثر، ج١، ص٣٣؛ امتاع الاسماع، ج١، ص٦.

[٢]. تاریخ الیعقوبی، ج٢، ص٧.

[٣]. تحقیق در روز وفات پیامبر، ص٤؛ كتاب نكاح، ج٢٥، درس ٩٧٩ - ٩٩٥، ص٧٨٠٨.

[٤]. اثبات الوصیة، ص١١٤؛ شرح الاخبار، ج١، ص٢٦١؛ کمال الدین،ج ١، ص١٩٦؛ شیخ صدوق این تاریخ را به نقل از نویسنده متقدم شیعی ابان بن عثمان بجلی (م، ح ١٧٠) نقل می‌کند. روایت منقول از ابان بن عثمان احمر _ که مشهور به خبر یوسف یهودی است _ در منابع پیش از صدوق، از جمله در تفسیر منسوب به قمی (ح ٣٢٩)،ج ١، ص٣٧٣، فاقد عنصر زمان است و اشاره ای به سالروز ولادت پیامبر ندارد. از این رو، گمان می‌رود که آن تاریخ افزوده خود صدوق باشد.

[٥]. در منابع عامه قول هفدهم ربیع الاول برای تاریخ ولادت پیامبر شناخته شده نیست. ابو هلال عسکری (م ٣٩٥ق)، به نقل از ابو الحسن نسابه تولد پیامبر را در هفدهم این ماه (ذی ماه) نوشته است (ص٣٥) که در متن آن ابهام وجود دارد (قال أبو الحسن النسابة: رواه لنا أبو أحمد عنه ولد٧ یوم الاثنین السابع عشر من ذی‌ ماه).