علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٣ - «معيارهای تضعيف» رجاليان متقدم در حوزه «حديث پژوهی راويان»
ضعیف،[١] ضعیف ضعیف،[٢] ضعیف جداً،[٣] ضعیف جداً و فی مذهبه ارتفاع،[٤] ضعیف جدا لا یلتفت الیه،[٥] ضعیف جداً فاسد المذهب،[٦] ضعیف جداً فاسد الاعتقاد لایعتمد فی شیء،[٧] ضعیف جداً لایعوّل علیه و لا یلتفت الی ما تفرّد به،[٨] ضعیف فاسد المذهب،[٩] ضعیف غال،[١٠] ضعیف الرأی،[١١] ضعیف فی نفسه،[١٢] ضعیف فی مذهبه،[١٣] و ضعّفه جماعة من اصحابنا[١٤].
در مواردی که ضعف به صورت مطلق آمده است، بیشتر به همان ضعف حدیثپژوهی راوی انصراف دارد و در موارد مقید، جهت ضعف آشکار شده است. گفتنی است که پیش از شیعیان، رجالیان عامه از واژه ضعیف، به ویژه مطلق، بسیار استفاده کردهاند.[١٥] آنها نیز در جهت تضعیف فرایند علمی تحدیث در راوی به کار بردهاند.
رجالیان متأخر در بازخوانی متون کهن رجالی، مطلق واژه «ضعیف» را نشان جرح[١٦] و یا ذم[١٧]راوی دانستهاند.
با واکاوی در کتابهای رجالی شیعه دریافتیم که کشی هیچگاه از عبارت ضعیف و مشتقات آن استفاده نکرده است، ولی در مقابل ابن غضایری ٩٣ بار، نجاشی ٧٧ بار، رجال الطوسی ٢٢ بار و فهرست الطوسی نُه بار از واژگان و مشتقات ضعیف بهره بردهاند.
[١]. رجال ابن الغضائری، ص٢٤، ٣٨، ٧٥، ٧٦، ١٠٩، ١١٠ و...
[٢]. رجال ابن داود، ص٥٠٩.
[٣]. رجال النجاشی، ص٦١، ١٥٦، ٢٥١، ٢٥٥و...
[٤]. همان، ص٢٢٩.
[٥]. رجال ابن الغضائری، ص٩٦.
[٦]. همان، ص٨٠.
[٧]. رجال النجاشی، ص٢٥١ و ٣٣٣.
[٨]. همان، ص٣٦٥ و ٤١٧؛ فهرست الطوسی، ص٣٠٣.
[٩]. خلاصه الاقوال، ص٢٥٢.
[١٠]. رجال النجاشی، ص٢١٧و ٢٢٦.
[١١]. خلاصة الاقوال، ص٢١٤.
[١٢]. رجال ابن الغضائری، ص٥١.
[١٣]. رجال النجاشی، ص٧٤و ١٥٥.
[١٤]. فهرست الطوسی، ص٤٠٢.
[١٥]. ر.ک: طبقات الکبری، ج٥، ص٣٥، ٤٨٧، ٤٩١ و ٤٩٥؛ ج٦، ص١٦٨، ٣٥٩و...؛ تاریخابنمعین، ص٢٩، ٣٢، ٤٤، ٤٥، ٤٨، ٥٧، ٦٣، ٩٥، ١٠٠ و١٠٤و...؛ العللومعرفةالرجال، ج١، ص٢٢، ٣١، ٣٠٠، ٣٨٤، ٣٨٥و...
[١٦]. الرعایة فی علم الدرایة، ص٢٠٩؛ الوجیزة، ص٥؛ جامع المقال، ص٢٦؛ نهایة الدرایة، ص٤٣١؛ مقباس الهدایة، ج٢، ص٢٩٥.
[١٧]. الرواشح السماویة، ص٦٠ (الراشحة الثانیة عشر).