نیز این چنین نشنیده‌ام و آنها نیز چنین چیزی نفرموده‌اند! بلكه می‌گویم مردم و اهل ایمان، بندگان ما در طاعت الهی و پیروان ما در دین الهی هستند. این مطلب را حاضران به غایبان برسانند».

در ادامه، ابتدا به بررسی سندی و سپس به بررسی محتوایی حدیث مذکور پرداخته خواهد شد:

١-٢. بررسی سندی حدیث

با توجه به نقل دو سند برای حدیث مورد بحث، به بررسی هر دو سند پرداخته خواهد شد:

١-١-٢. سند منقول توسط شیخ کلینی

کهن‌ترین منبع شیعی که حدیث فوق را ذکر نموده، کتاب معتبر الکافی است که سند حدیث در آن بدین شرح است:

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ، عَنْ مَرْوَكِ بْنِ عُبَیدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَیدٍ الطَّبَرِی.

منظور از عبارت «بِهَذَا الْإِسْنَادِ»، «عدّة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد»[١] است. بدین رو، در سند حدیث مذکور در الکافی، نام سه راوی (احمد بن محمد، مروک بن عبید و محمد بن طبری) و در ابتدای سند نیز عبارت «عده من اصحابنا» ذکر شده است. البته سند مذکور در کتب وسایل الشیعه[٢] و جامع احادیث[٣] دارای اندکی اختلاف است و در آنها، «علی بن حکم» نیز میان «احمد بن محمد» و «مروک بن عبید» ذکر شده است؛ اما از آنجا که «مروک بن عبید» از مشایخ «احمد بن محمد عیسی» و در طبقه آن است، سندهای مذکور اشتباه خواهند بود.[٤] هم‌چنین، با توجه به این که «مروک بن عبید» از مشایخ «أحمد بن محمّد بن عیسی» و «احمد بن محمّد بن خالد» به شمار می‌رود، مراد از احمد بن محمد، یا «ابن عیسی» و یا «ابن خالد» است؛ اما با تکیه بر این نکته که شیخ مفید بر «ابن عیسی» بودن آن تأکید دارد،[٥] شخص مورد اشاره در سند حدیث، «احمد بن محمد بن عیسی اشعری» خواهد بود.[٦]

[١]. معجم ‌رجال‌الحدیث، ج١٤، ص٤١٢.

[٢]. وسائل الشیعة، ج٢٣، ص٢٦١.

[٣]. جامع أحادیث الشیعة، ج٢٤، ص٧٤٦.

[٤]. توضیح الأسناد المشكلة فی الكتب الأربعة (أسناد الكافی)، ج‌١، ص٦٨.

[٥]. الأمالی للمفید، ص٢٥٣.

[٦]. توضیح الأسناد المشكلة فی الكتب الأربعة(أسناد الكافی)، ج‌١، ص٦٨.