محمد بن سنان زاهری (م٢٢٠ق) از امام رضا٧ روایت می‌کند و مسائلی از ایشان پرسیده و ثبت کرده که بین اصحاب معروف بوده است. از جمله کتاب‌های او می‌توان به الطرائف، الاظله، المکاسب، الحج، الصید و الذبائح، الشراء و البیع، الوصیة و النوادر اشاره کرد.[٢] روایات زیادی از وی در الکافی به چشم می‌خورد؛ به خصوص بسیاری از روایات کتاب‌های جابر جعفی از طریق وی نقل شده است.[٣]

مهم‌ترین نقل‌های تاریخی از ابن سنان موارد مربوط به تاریخ تولد و وفات امامان: است. شیخ کلینی در اول هر باب از ابواب التاریخ، تاریخ تولد و وفات امامان را ذکر کرده است و پس از آن این تاریخ‌ها را با ذکر احادیثی مستند می‌کند. در اول باب مربوط به امام جواد٧ تاریخ وفات امام آخر ذی‌القعده سال ٢٢٠ ثبت شده است، ولی در گزارشی که با سند نقل می‌کند، ذی الحجه سال ٢٢٠ ثبت شده است. در ابواب مربوط به رسول خدا٦ حضرت علی٧ و امامان پس از امام جواد٧ هیچ روایتی برای تاریخ تولد، وفات و سن امامان ذکر نشده است و شیخ کلینی بدون استناد به روایت به ذکر تاریخ در اول هر باب اکتفا کرده است.

تاریخ مربوط به امام حسن٧ تا امام کاظم٧ با سند زیر ثبت شده است: عبدالله بن جعفر و سعد بن عبدالله، از ابراهیم بن مهزیار، از برادرش علی بن مهزیار، از حسین بن سعید، از محمد بن سنان، از ابن مسکان، از ابو بصیر. ابو بصیر تاریخ شهادت امام حسن تا امام باقر٨ را به نقل از امام صادق٧ نقل می‌کند و تاریخ شهادت امام صادق و امام کاظم٨ را خودش گزارش می‌کند.[٤] محمد بن سنان _ که این روایات را نقل کرده _ تاریخ شهادت امام رضا و امام جواد٨ را خودش نقل کرده است و سند مذکور از شیخ کلینی تا ابن سنان می‌رسد. ابن سنان در همان سالی که امام جواد٧ از دنیا رفته (سال٢٢٠ق) درگذشته است. از این رو، تاریخ مربوط به امامان بعدی را در کتاب‌هایش درج نکرده و شیخ کلینی هم این موارد را نقل نکرده است. به نظر می‌رسد منبع شیخ کلینی در این

[١]. الکافی، ج٢، ص ٣٤.

[٢]. رجال النجاشی، ص ٣٢٨.

[٣]. محمد بن سنان از منخل از جابر، ر.ک: الکافی، ج١، ص٤١٢ _ ٤٣٦ برخی روایات تفسیر جابر.

[٤]. همان، ج١، ص٤٦١، ٤٦٣، ٤٦٨، ٤٧٢، ٤٧٥، ٤٨٦.