علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨١ - جايگاه امام صادق
درآمد
از مباحث مهم و تأثیرگذار در فرهنگ شیعه، شناخت جایگاه اهلبیت: در تفسیر قرآن است. تبیین جایگاه سخنان اهلبیت: در تفسیر قرآن و تأثیر آن در تصحیح اندیشه، اتقان علمی و هدایت معنوی جامعه ضرورت بررسی روایات تفسیری ایشان را به منظور تحقق این هدف روشن مینماید؛ زیرا یکی از موارد نشان دادن جایگاه انحصاری اهل بیت: تبیین دانشهایی است که از آنان به ما رسیده و اهمیت مقام و منزلت آنان را نشان میدهد. این دانشها، در ابعاد مختلفی در تفاسیر منقول از ایشان نمایان است، که از مهمترین آنها اخبار غیبی از آینده، تمثیل، جری و تطبیق، تأویل و بیان معنای باطنی آیات است. بررسی این دسته از روایات، از آنجا که بیانگر مقام و موقعیت علمی آنان است، بایسته پژوهش است.
در میان ائمه: از امام صادق٧ به دلایل مختلف، از جمله طولانی بودن عمر ایشان و حسن استفاده آن امام٧ از فترت و ضعف قدرت سیاسی ناشی از انتقال قدرت از امویان به عباسیان، روایات بیشتری به دست ما رسیده است و بخشی از آنها روایات تفسیری است. بررسی اجمالی این روایات تفسیری، نشان میدهد که ایشان همچون پدر بزرگوارشان، امام باقر٧ در بیان مقاصد و معانی آیات و ارائه فهم قرآن از تنوع در گونههای تفسیری و عمق و گستردگی معنایی برخوردار بودهاند. از سوی دیگر، در تفاسیر فریقین، روایات بسیاری از تفسیر تابعان در دوره معاصر امام صادق٧ نقل شده که آنها نیز دارای تنوع در بیان و گونه گونی در ذکر معارف قرآنی است. موضوع اصلی این مقاله بررسیکمّی و کیفی این دو دسته روایات (روایات اهل سنت معاصر با امام و روایات خود امام در زمینه تفسیر قرآن) است، این که آیا میتوان گفت که روایات تفسیری اهل بیت: در مقایسه با روایات تابع تابعان از كمیت، عمق و گستردگی معنایی بیشتری برخوردار است؟ آیا میتوان ادعاکرد گونههای تفسیری روایات امام صادق٧ بیشتر از گونههای تفسیری تابعان است؟ و این که آیا از طریق گونههای تفسیری خاص امام میتوان علم ویژه و جایگاه انحصاری ایشان را در تفسیر قرآن اثبات کرد؟ نگارنده در این مقاله سعی کرده، با مبنا قرار دادن روایات تفسیری امام صادق٧ (م١٤٨ق) و مقایسه آن با روایاتی که در همان عصر (سالهای١٠٠ - ١٥٠ق) از طریق مفسران برجسته اهلسنت، مانند: ضحاک (م١٠٥ق)، سُدی (م١٢٨ق)، محمد بن سائب کلبی (م١٤٦ق) و مقاتل (م١٥٠ق) رسیده، ضمن بررسی نسبت کمیّ و کیفی این روایات، میراث تفسیری آن حضرت را توصیف و تحلیل