نمونه دیگر، آیۀ «وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیدِیهُما...»[٢] است. حلبی در روایتی از امام صادق٧ در باره ایدی و موضع قطع آن می‌پرسد؟ امام دست خود را باز می‌کند و انتهای انگشتان و موضع اتصال آن به کف دست را نشان می‌دهد[٣] و با این توضیح، اجمال موجود در کلمه «ایدی» را چنین دقیق و زیبا تبیین می‌نماید.

روایت مخصّص آیات عام

دسته‌ای از روایات امام به تخصیص آیات عام می‌پردازد. نمونۀ آن آیۀ «الْیوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّیباتُ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ وَ طَعامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ...»؛[٤] است. امام صادق٧ در پاسخ به مردی که از حلّیت حیوانی یهود یا نصارا ذبح کرده‌اند، پرسید. فرمود: «از آن نخور؛ زیرا اسم خدا بر آن برده نشده است». مرد گفت: پس آیه «الْیوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّیباتُ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ» چیست؟ امام فرمود:

پدرم می فرمود: مقصود از «طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتاب» حبوبات و مانند
آن است.[٥]

بنا بر این، امام٧ لفظ عام «طَعامُ» را به «حبوبات و میوه‌ها» تخصیص زده‌اند.

این گونه روایات، در فهم مقصود آیه و مراد واقعی خداوند بسیار مؤثر است؛ زیرا معنایی را که عام قبل از تخصیص می‌فهماند، مراد استعمالی است که بر پایه وضع یا دلیل حکمت استوار است و آن چیزی که مقصود جدی و واقعی را آشکار می‌سازد، دلیل خاصی است که بعد از عام وارد شده است.[٦] در شرح این قبیل آیات روایتی از تابعان نرسیده

[١]. تفسیر العیاشی، ج١، ص١٩٢، ح١١١ و ١١٣.

[٢]. سوره مائده، آیه ٣٨.

[٣]. نور الثقلین، ج١، ص٦٢٨.

[٤]. سوره مائده، آیه ٥.

[٥]. نور الثقلین، ج١، ص٥٩٣.

[٦]. ر.ک: تفسیر و مفسران، ج١، ص١٨١.