از اعماق، بطون، خزاین، اشارات و لطایف قرآن غفلت نمایند.[١] در تأویل، یكی از لایه‌های چندگانه نص، كشف می‌شود. تأمل در روایات تفسیری امام نشان می‌دهد که ایشان نیز مانند سایر معصومان: به تأویل آیات قرآن توجه نموده‌اند؛ به عنوان نمونه، امام آیۀ: «فَكَأَینْ مِنْ قَرْیةٍ أَهْلَكْناها وَ هِی ظالِمَةٌ فَهِی خاوِیةٌ عَلی‌ عُرُوشِها وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِیدٍ»[٢] را _ که در باره اقوام ستم‌گر پیشین است _ به مردم عصر آل محمد: تأویل می‌كند كه هم امام ساكت دارند، هم‌چون چاه‌هایی كه از آب آن استفاده نمی‌شود و
هم قصرهایی بلند و با شكوه چون امیر مؤمنان دارند.[٣] در برابر، طبری از قتادة این روایت
را نقل می‌كند: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ یقول تعالی: فكأین من قریة أهلكناها، من بئر عطلناها،
بإفناء أهلها و هلاك واردیها، فاندفنت و تعطلت»[٤] که تفسیر ظاهری آیه است و در مرتبه تأویل نیست.

نمونه دیگر آیۀ «ثُمَّ لْیقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَ لْیوفُواْ نُذُورَهُمْ وَ لْیطَّوَّفُواْ بِالْبَیتِ الْعَتِیقِ»[٥] است. امام صادق٧ «تَفَثَهُمْ» را در روایت عبد الله بن سنان، به كوتاه كردن شارب و ناخن _ كه همگی به نوعی مصداق«تفث» هستند _ تفسیر می‌کند، اما در روایت ذریح محاربی، امام٧ «لْیقْضُواْ تَفَثَهُمْ» را به «دیدار با امام» _ كه كسب درجات بیشتر حج و پیدا كردن الگو است _ تفسیر می‌کند و می‌فرماید:

إنّ لِلقرآنِ ظاهراً و باطناً، و مَن یحتَمِلُ ما یحتَملُ ذریح؟[٦]

روشن است که معنای بیان شده در این روایت از قبیل بیان معنای ظاهر لفظ نیست و در حقیقت، معنای باطنی آیه است. این در حالی است که در روایات تابعان تنها به تفسیر ظاهری آیه، یعنی همان کوتاه کردن مو و ناخن و ذبح و رمی جمره و ... اشاره شده است.[٧]

روایات اخبار غیبی آینده

دسته‌ای از روایات از وقایع آینده _ که جز علم ائمه: و اخبار آنان راهی برای اطلاع از

[١]. ر.ک: مبانی و روش‌های تفسیری، ص٢٥.

[٢]. سوره حج، آیه ٤٥.

[٣]. بحار الانوار، ج٢٤، ص١٠١.

[٤]. جامع البیان، ج‌١٧، ص، ١٢٧.

[٥]. سوره حج، آیه ٢٩.

[٦]. نور الثقلین، ج٣، ص٤٩١.

[٧]. ر. ک: تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج٣، ص١٢٣؛ تفسیر ابن ابی حاتم رازی، ج٨، ص٢٤٨٩.