علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٠ - از خداانگاری امامان تا خداباوری نظاممند؛ بررسی سندی و محتوايی حدیث
«قالَ إِنِّی جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیتی قالَ لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمین»؛[١]
خداوند به ابراهیم فرمود: «من تو را امام و پیشوای مردم قرار دادم!» ابراهیم عرض كرد: «از دودمان من (نیز امامانی قرار بده!)» خداوند فرمود: «پیمان من، به ستمكاران نمیرسد!»».
در تبیین آیه آوردهاند که ظلم، به معنای آن است که چیزی را در غیر از موضعش قرار دهند و مراد از عهد در آیه، امامت است. پس اگر امام، معصوم نباشد، ظالم است و شخص ظالم نمیتواند امامت را بر عهده گیرد.[٢]
٦. از نظر براهین عقلی، بر اساس برهان «فلسفه وجودی امام» _ که به عنوان اولین برهان عقلی بر وجوب عصمت امام توسط شیخ صدوق اقامه شده است[٣]_ در هر عصر و دورانی باید کسی باشد تا معانی صحیح قرآن و سنت رسول خدا٦ را بیان نماید و لازمۀ چنین کسی، مصون بودن از خطا و اشتباه است.[٤] پس از آنجایی که مردم در فهم حق، برداشتهای متفاوت و گاه متناقضی دارند، لازم است تا فردی معصوم، آموزههای قرآنی و سنت پیامبر٦ را به روشنی تبیین نماید.[٥]
بر اساس برهان «حفظ شریعت» نیز از آنجا که اسلام، آخرین شریعت الهی و ابدی است،[٦] لازم است هر کسی که تا قیامت در جهان وجود دارد، با معارف و احکام آن آشنا شود. پس لازم است که این شریعت، حافظی داشته باشد و چنانچه این حافظ معصوم نباشد، هیچ تضمینی وجود نخواهد داشت تا تغییری در دین به وجود نیاید.[٧] حفظ شریعت یا توسط امام صورت میپذیرد و یا امت. اما از آنجا که بر اساس آموزههای قرآنی و روایات نبوی٦، امکان اشتباه و خطا در امت وجود دارد، پس لازم است تا امام، به عنوان حافظ شریعت، از هر گونه گناه و اشتباه مصون باشد.[٨]
همچنین، بر اساس برهان «عدل خداوند»، عدل الهی اقتضا دارد تا امت به امامی
[١]. سوره بقره، آیه١٢٤.
[٢]. اللوامع الإلهیة فی المباحث الكلامیة، ص٣٣٢؛ بیان النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی العشر، ص٢٤١.
[٣]. عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه، ص١٦٨- ١٧٠.
[٤]. معانی الأخبار، ص١٣٣.
[٥]. أنوار الملكوت فی شرح الیاقوت، ص٢٠٥.
[٦]. تلخیص الشافی، ج١، ص١٣٣.
[٧]. الشافی فی الإمامة، ج١، ص١٧٩.
[٨]. أنوار الملكوت فی شرح الیاقوت، ص٢٠٥.