علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٢ - «معيارهای تضعيف» رجاليان متقدم در حوزه «حديث پژوهی راويان»
در مقابل، اگر حدیثشناسی راوی دارای کاستیهایی باشد که سبب کاستی اعتماد به احادیث وی شود، بر رجالی لازم است تا مخاطبان خویش را آگاه نماید. در منابع رجالی متقدم، با عبارتهای متفاوت و البته متعدد، به این نوع ضعفها اشاره شده است. در بسیاری از موارد راوی با عبارت «فاسد الروایه»، «ضعیف الحدیث» و «ضعیف» معرفی شده است. این الفاظ پر بسامدترین عباراتی است که در تضعیف راویان آمده است. مهمترین ضعفهای راوی در ادامه خواهد آمد.
١ - ٣. ضعف حدیثی
به طور کلی میتوان الفاظی که در معرفی راوی کلمه ضعیف را در برداشتهاند، به دو دسته تقسیم نمود: نخست، عباراتی است که ضعیف بودن راوی را در حدیثپژوهی وی دانستهاند که عبارتاند از:
ضعیف الحدیث،[١] ضعیف فی الحدیث غیر معتمد فیه،[٢] ضعیف فی الحدیث،[٣] ضعیف فی حدیثه متهم فی دینه،[٤] ضعیف الحدیث فاسد المذهب مجفو الروایه،[٥] ضعیف فاسد الروایة[٦] و ضعیف مخلط فیما یسنده.[٧]
با تکیه به برداشت افرادی چون علامه محمد تقی مجلسی،[٨] بهبهانی[٩] و اعرجی[١٠] در مییابیم که قدما در تضعیف حدیث راوی بیشتر به دنبال بیان اسباب ضعف علمی نظیر کمی حافظه، عدم ضبط، نقل بدون اجازه و ... هستند.
دسته دوم، عباراتی که راوی را به ضعیف بودن معرفی کردهاند، اما فاقد کلماتی نظیر حدیث و روایت هستند. به بیان دیگر، به ضعف راوی در حدیثپژوهی وی تصریح نکردهاند. این عبارات چنین هستند:
[١]. رجال الطوسی، ص١٩١و ص٢٥١.
[٢]. رجال النجاشی، ص١٨٥.
[٣]. همان، ص٣٣٧و٤٠٤؛ اختیار معرفة الرجال، ص٣٢٥؛ رجال ابن الغضائری، ص٤٦، ٤٩، ٨٦ و...
[٤]. رجال ابن داود، ص٤١٥.
[٥]. رجال ابن الغضائری، ص٥٧و ٨٠.
[٦]. رجال النجاشی، ص٤٢١؛ رجال ابن الغضائری، ص٦٧.
[٧]. رجال النجاشی، ص٣٧٣.
[٨]. روضة المتّقین، ج١٤، ص٥٥.
[٩]. فوائد الوحید، ص٣٧؛ عدة الرجال، ج١، ص١٥٢ _ ١٥٤.
[١٠]. عدة الرجال، ج١، ص١٥٤ و٢٤٣.