علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٢ - از خداانگاری امامان تا خداباوری نظاممند؛ بررسی سندی و محتوايی حدیث
إِنَ مُخَالِفِینَا وَضَعُوا أَخْبَاراً فِی فَضَائِلِنَا وَ جَعَلُوهَا عَلَی أَقْسَامٍ ثَلَاثَةٍ؛ أَحَدُهَا الْغُلُوُّ وَ ثَانِیهَا التَّقْصِیرُ فِی أَمْرِنَا وَ ثَالِثُهَا التَّصْرِیحُ بِمَثَالِبِ أَعْدَائِنَا، فَإِذَا سَمِعَ النَّاسُ الْغُلُوَّ فِینَا كَفَّرُوا شِیعَتَنَا وَ نَسَبُوهُمْ إِلَی الْقَوْلِ بِرُبُوبِیتِنَا، وَ إِذَا سَمِعُوا التَّقْصِیرَ اعْتَقَدُوهُ فِینَا، وَ إِذَا سَمِعُوا مَثَالِبَ أَعْدَائِنَا بِأَسْمَائِهِمْ ثَلَبُونَا بِأَسْمَائِنَا؛[١]
مخالفان ما احادیثی در باره فضایل ما از پیش خود ساخته و به ما نسبت میدهند که از این کار نظر خاصی دارند و این احادیث بر سه دسته
تقسیم میشود: روایات غلوآمیز که ما را بالاتر از آنچه هستیم، نشان میدهد؛ روایات تقصیر که ما را پایینتر از آنچه هستیم، نشان میدهد؛ روایاتی که در آن به عیوب دشمنان ما تصریح شده است. مردم وقتی روایات غلو آمیز را میبینند، شیعیان ما را تکفیر کرده و عقیده به ربوبیت ما را بدانها نسبت میدهند و وقتی روایات دسته دوم را میبینند، به ما در حد همان اعتقاد پیدا میکنند و وقتی عیوب دشمنان ما را میشنوند، به ما همان نسبتها
را میدهند.
این حدیث اشاره به آن دارد که دشمنان ائمه: با جعل حدیث یا تغییرات و تقطیع در احادیث ایشان:، به رواج اندیشههای انحرافی، از جمله خداانگاری ایشان پرداختهاند تا با این روش، چهرۀ تشیع و ائمه: را در میان مردم تخریب نمایند.
از جمله بارزترین عقایدی که فرقههای غالی به ترویج آن پرداختند، عقیدۀ خداانگاری امامان: است[٢] که امامان: در مواجهه با این مسأله، ابتدا این بلا را به پیروان خود و غالیان معرفی نمودند و نسبت به هر گونه ابتلا به آن هشدار دادهاند. امام رضا٧ در این زمینه فرمود:
مَنْ تَجَاوَزَ بِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ٧ الْعُبُودِیةَ، فَهُوَ مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیهِمْ وَ مِنَ الضَّالِّین؛[٣]
هر کس که امیرالمؤمنین٧ را از درجه بندگی بالاتر برد، در زمرۀ کسانی خواهد بود که با غضب الهی مواجه شده و گمراه شده است.
همچنین ایشان ضمن تصریح بر کفر و شرک غالیان و مفوضه، هرگونه ارتباط با ایشان را نهی فرمود:
الْغُلَاةُ كُفَّارٌ وَ الْمُفَوِّضَةُ مُشْرِكُونَ مَنْ جَالَسَهُمْ أَوْ خَالَطَهُمْ أَوْ آكَلَهُمْ أَوْ شَارَبَهُمْ أَوْ وَاصَلَهُمْ
[١]. عیون أخبار الرضا٧، ج١، ص٣٠٤.
[٢]. ر.ک: فرهنگ فرق اسلامی، ص٣٥، ٣٣٥ و ٤٤٣.
[٣]. الإحتجاج علی أهل اللجاج، ج٢، ص٤٣٨.