مورد دیگر، روایت امام ذیل آیۀ «فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْی قالَ یا بُنَی إِنِّی أَری‌ فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَری‌ قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللهُ مِنَ الصَّابِرِینَ»[١] است که امام از پنج سال فاصله سن اسماعیل و اسحاق خبر می‌دهد و این که ولادت اسماعیل اولین بشارتی بود كه خداوند پس از سال‌ها به ابراهیم داد و او را دل بسته کرد. حتی بعد از بچه‌دار شدن ساره، به دلیل محبوبیت وی نزد ابراهیم٧ کانون دقت نظر و توجه ساره بود و خدا برای امتحان انقطاع از این تعلق، ابراهیم را امر به ذبح فرزندش اسماعیل نمود. در روایتی از تابعان، اسحاق برای امتحان ذبح از سوی خدا انتخاب شده است که با قراین سازگار نیست.[٢]

در آیۀ «وَ ذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَیهِ فَنَادَی‌ فی الظُّلُمَتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنی‌ِ كُنتُ مِنَ الظَّلِمِینَ»،[٣] امام صادق٧ در روایت مفصلی به ذکر داستان عفو خداوند از عذاب قوم یونس، به دلیل توبه و تغییر آنان به کمک عالم قوم می‌پردازد و ما را از سرنوشت عبرت آموزآن قوم آگاه می‌کند.[٤]

گر چه این روایات ما را با اخبار و وقایع اقوام گذشته تا حد زیادی آشنا می‌کند‌، ولی نباید از اکاذیب اسرائیلی که با وجود نهی قرآن و پیامبر٦ ‌از مراجعه به اهل کتاب، با مراجعه برخی چون ابو هریره، با تاریخ و تفسیر و احادیث پیامبر‌٦ در آمیخته و آنها را آلوده ساخته، غفلت نمود.[٥] اسرائیلیات در روایات تفسیری تابعان فراوان است. مقاتل بن سلیمان از جمله تابعینی است که در تفسیرش از اسرائیلیات بسیار استفاده نموده است.[٦]

روایات بیان مصداق

هم‌چنین در میان روایات تفسیری امام روایات بسیاری وجود دارد که به تبیین
آیات از راه بیان مصداق پرداخته است؛ مانند آیۀ «یا أَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللهَ وَ كُونُواْ
مَعَ الصَّادِقِینَ».[٧] سدی مصداق «الصّادقین» را در این آیه «كعب بن مالك، مرارة
بن ربیعة و هلال بن أمیة» و ضحاك «أبی بكر، عمر و أصحاب آن دو» بیان

[١]. سوره صافات، آیه ١٠٢.

[٢]. نور الثقلین، ج‌٤، ص، ٤٢٢؛ الدر المنثور، ج٤، ص٢١٢.

[٣]. سوره انبیا، آیه ٨٧.

[٤]. نور الثقلین، ج٣، ص٤٤٩.

[٥]. تفسیر و مفسران، ص٧٠ - ٧٦.

[٦]. التفسیر و المفسرون، ج٢، ص٤٤.

[٧]. سوره توبه، آیه ١١٩.