اوصافی هستند که در متون روایی و یا زیارات برای توصیف ویژگی‌های آن حضرت به کار رفته‌اند و یا بدون هیچ گونه مستند معتبری، به اشتباه، به آن حضرت نسبت داده شده‌اند.

١. لقب «علیل»

برخی از معاصران در کتب درایه خود «علیل» را یکی از القاب امام عصر٤ برشمرده‌اند؛ لقبی که با وجود بعید بود صحت انتسابش، در برخی از این کتاب‌ها نقل شده است؛ مثلاً عبارت مرحوم شانه‌چی در علم الحدیث به نقل از لوامع صاحبقرانی
چنین است:

مجلسی اول فرموده: «غایب» و «علیل» و «غریم»[١] را نیز بر حضرت حجت اطلاق می‌کنند.[٢]

مؤلف دیگری نیز با ارجاع به عبارات مرحوم شانه‌چی در این باره می‌نویسد:

لقب «صاحب» و «صاحب الدار» و «صاحب الناحیه»، «غایب»، «علیل» و «غریم» نیز برای امام زمان٤ به کار می‌رود.[٣]

همان گونه که مشاهده شد، مرجع اصلی این انتساب به عبارتی بر‌می‌گردد که مرحوم مجلسی اول (م١٠٧٠ق‌) در مقدمه کتاب لوامع صاحبقرانی در فایده یازدهم بیان کرده است. این فایده به تعریف اصطلاحات حدیثی اختصاص یافته که در حکم وجیزه‌ای در درایه الحدیث به شمار می‌رود‌ و مؤلف در بخش پایانی آن به تعییین کنیه‌ها و القاب معصومان: در روایات شیعه پرداخته و می‌نویسد:

... و صاحب ناحیه را بر حضرت صاحب الامر اطلاق می‌كنند، و گاه هست غایب و علیل و غریم و حجت را نیز بر آن حضرت اطلاق می‌كنند.[٤]

معنا شناسی واژه علیل

واژه علیل در زبان عربی به همان معنایی آمده است که در فارسی به کار می‌رود؛ یعنی «مریض، بیمار و رنجور».[٥] و در معاجم عربی مفهومی متفاوت برای

[١]. الکافی، ج١، ص٣٨٨.

[٢]. رک: تجسم عمل یا تبدل نیرو به ماده، ص ٢٦١.

[٣]. ر.ک: بصائر الدرجات، ص٤٣١ - ٤٣٨.

[٤]. ر.ک: همان، ص ٤٣١ - ٤٤١.

[٥]. همان.