تقریباً همه روایات این گروه، اولین بار در کتاب تاریخ قم آمده‌اند. تاریخ قم نیز یکی از اصلی‌ترین منابع خود را اخبار البلدان ابن الفقیه همدانی معرفی می‌کند؛ اما چنان که اشارت شد، نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی فاقد روایات مربوط به فضایل قم است. سرنوشت کتاب تاریخ قم سرنوشت نامعلومی است و حتی متن اصلی _ که عربی بوده _ به دست علامه مجلسی نیز نرسیده است و صاحب بحارالانوار روایات خود را از ترجمه این کتاب گرفته است که به نوبه خود برای اصالت این دسته از روایات و اخبار نقطه ضعفی به حساب می‌آید؛ اگر چه ما در این فصل همه روایات را ذکر نمی‌کنیم، اما سعی بر آن است که تمام روایاتی که حاوی مضمون مستقلی است، در این فصل احصا شود. این گروه از روایات خود به چند دسته قابل تقسیم است:

الف. روایاتی که به صراحت، فضایل خاصی را که با قرآن و یا سنت متواتر در تناقض است، برای شهر قم بیان می‌کند:

١. و عن أبی مقاتل الدیلمی نقیب الری، قال: سمعت أبا الحسن علی بن محمد٧ یقول: «إنما سمی قم به لأنه لما وصلت السفینة إلیه فی طوفان نوح٧ قامت، و هو قطعة من بیت المقدس».[١]

بررسی سند روایت

١) ابی مقاتل دیلمی مجهول است.[٢]

٢) سند این روایت منقطع است؛ چون بیش از چند راوی قبل از دیلمی تا امام ساقط شده است.[٣]

٣) این روایت از جهت متنی و سندی غریب است. [٤]

بررسی متن روایت

١) این روایت با ظاهر قرآن تناقض دارد؛ چرا که در قرآن چنین آمده است:

«وَ قِیلَ یَأَرْضُ ابْلَعی مَاءَكِ وَ یَسَمَاءُ أَقْلِعی وَ غِیضَ الْمَاءُ وَ قُضىِ‌َ الْأَمْرُ وَ

[١]. من کذب علی متعمداً فلیتبوأ مقعده من النار....(جامع احادیث الشیعه، ج٦، ص١٠٢- ١٠٣). روایات بسیار دیگری نیز وجود دارد که به وجود کذابان در میان راویان اشاره دارد.

[٢]. و عن محمد بن الحسن، عن سهل بن زیاد، عن ابن سنان، عن محمد بن مروان، عن علی بن حنظلة قال: سمعت أبا عبد الله٧ یقول: «اعرفوا منازل الناس علی قدر روایاتهم عنا» (وسائل الشیعه، ج٢٧، ص٧٩).

[٣]. گنجینه آثار قم، ج١، ص١٥٤.

[٤]. ترمنتیکا قم، ص٥٤.