و گسترش اسلام پرداختند؛ دانشمندانی همچون احمد بن محمد بن حسن بن ولید، شیخ صدوق، عیسی بن عبدالله قمی، و یا خاندان اشعری‌ها و سادات حسینی و موسوی و شخصیت‌های فراوان دیگری که مکتب فکری قم را به وجود آوردند؛ مکتبی که در کنار بغداد یکی از دو گرایش فکری مهم شیعه را در دوران پیش و پس از غیبت حضرت حجت٧ تشکیل می‌داد.

در طول قرون و اعصار، شهر مقدس و مذهبی قم، صدمات جبران‌ناپذیری از طرف ستمگران بر جان خریده و در حملات متعددی این شهر ویران شد و مردم آن قتل عام گردیدند. این ظلم و ستم در قرن اخیر هم به دست رضاخان و فرزندش ادامه پیدا كرد تا این كه با شروع نهضت اسلامی این شهر به یکی از مراكز مهم پایه‌گذاری انقلاب اسلامی
مبدل شد.

روایات فضایل قم

قدیمی‌ترین اثر در باره قم _ که نام آن در مآخذ و کتاب شناسی‌ها آمده _ رساله‌ای از سعد بن عبد الله اشعری دانشمند و محدث سده سوم هجری (درگذشته در حدود ٢٩٩_ ٣٠١ ق)، با نام فضایل قم وکوفه و فضایل مردمان آن است؛ اما اولین کتابی که به دست ما رسیده، اخبار البلدان، اثر ابوبکر شهاب الدین احمد بن محمد بن اسحاق بن ابراهیم همدانی اخباری (م٢٥٥ق)[١] و پس از آن، تاریخ قم از حسن بن محمد بن حسن قمی (م٣٧٨ق) است که کتاب اخیر فصل بزرگی را به روایات فضایل قم اختصاص داده است.[٢] سپس روایات همین دو کتاب به آثاری چون: الخصال شیخ صدوق (م٣٨١ق)، الروضه البهیه شهید ثانی(م٩٦٥ق) و بعد‌ها به بحارالانوار علامه مجلسی (م١١١٠ق) و وسائل الشیعه شیخ حر عاملی (م١١٠٤ق) راه یافته است.

روایات مربوط به فضایل قم، با حذف مکررات، در حدود چهل روایت است که در ده‌ها کتاب به صورت‌های مختلف روایت شده‌اند. بیشتر این کتاب‌ها، با اهدافی

[١]. غرر الحکم و درر الکلم، ج٦، ص٣١٨.

[٢]. برخی این نامه را وصیتی به محمد بن حنفیه گفته‌اند.