١. تردید نقل شده در عبارت «یَا صَالِحُ أَوْ یَا أَبَا صَالِحٍ»، همان گونه که محدث نوری نیز متذکر شده است،[٢] ظاهراً ناشی از فراموشی و تردید راوی است که سخن امام را به دقت به خاطر نسپرده است.

٢. قراین ذیل، صحت نقل «صالح» _ و نه «أبا صالح» _ را در روایت امام صادق تقویت می‌کند:

الف) شیخ صدوق پس از نقل این روایت می‌نویسد:

وَ رُوِیَ‌ أَنَّ الْبَرَّ مُوَكَّلٌ بِهِ صَالِحٌ، وَ الْبَحْرَ مُوَكَّلٌ بِهِ حَمْزَةُ؛[٣]

روایت شده است كه بخش خشکی زمین به «صالح» سپرده شده است و بخش دریایی آن در حمایت «حمزه» قرار گرفته است.

ب) در روایت دیگری در همین موضوع که حَرّانی (ق٤) و شیخ صدوق (م٣٨١ق)از امیر المؤمنین گزارش کرده‌اند، فقط تعبیر «صالح» آمده است. نقل شیخ صدوق در کتاب الخصال چنین است:

فی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: وَ مَنْ ضَلَّ مِنْكُمْ فِی سَفَرٍ أَوْ خَافَ عَلی نَفْسِهِ فَلْیُنَادِ یَا صَالِحُ أَغِثْنِی فَإِنَّ فِی إِخْوَانِكُمْ مِنَ الْجِنِّ جِنِّیّاً یُسَمی صَالِحاً_ یَسِیحُ فِی الْبِلَادِ لِمَكَانِكُمْ مُحْتَسِباً نَفْسَهُ لَكُمْ فَإِذَا سَمِعَ الصَّوْتَ أَجَابَ وَ أَرْشَدَ الضَّالَّ مِنْكُمْ وَ حَبَسَ دَابَّتَهُ.[٤]

بنا بر این، تعبیر امام علی در حدیث اربعمائه شاهدی است بر این که متن صحیح

[١]. ظاهراً منظور محدث نوری کتاب ذخیرة الألباب و بغیة الأصحاب إلی کل علم فیه باب، اثر میرزا محمد بن عبد النبی النیشابوری الاخباری (م١٢٣٣ق) است که صاحب الذریعه می‌نویسد من نسخه‌ای از این کتاب را در کتابخانه حسینیة کاشف الغطا دیده‌ام. (الذریعة، ج١٠، ص١٤).

[٢]. النجم الثاقب، ص١٧٢.

[٣]. إلزام الناصب فی إثبات الحجة الغائب، ج‌١، ص٤٢٥.

[٤]. کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج‌٢، ص٤٧٥؛ نیز: إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج‌٥، ص٢٢٧.