علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٥ - چیستی عمود نوررسول رضوی
شد که از مجموع ٣٦ بار تکرار آن در اسناد روایات، هیجده بار مراد امام هادی٧؛ ده بار مراد امام جواد یا امام هادی٣؛ سه بار مراد امام جواد یا امام هادی یا امام عسکری: ؛ دو بار مراد امام هادی یا امام عسکری٨؛ یک بار امام عسکری٧؛ یک بار مراد امام زمان٧ است و در یک مورد نیز منظور نامعلوم است.[١]
از این رو، میتوان نتیجه گرفت که در کتب اربعه، «الرجل» اکثراً برای امام هادی٧ و گاه برای امام عسکری٧ و ندرتاً برای امام عصر٧ به کار رفته و بر اساس طبقه، تعیین قطعی مصداق آن در برخی موارد میسر نبوده و فقط میتوان محدوده اشتراک آن را بین دو یا سه امام مشخص کرد.
در تعیین مصداق «الرجل» در روایت مورد نظر (روایت کشی) چند دیدگاه مطرح
شده است:
١. منظور امام هادی باشد؛ مرحوم حسن مصطفوی در تعلیقه خود بر همین عبارت کشی، «الرجل» را امام هادی دانسته و مینویسد:
المراد بقرینة روایة ١٠٠٩ و ما بعدها و قبلها هو أبو الحسن العسكریّ٧.[٢]
٢ . مرحوم سید بحر العلوم امام هادی یا امام حسن عسکری٨ را محتمل
دانسته است:
و المُرادُ بالرجلِ فی هذه الروایةِ، اما الامامُ أبو الحسنِ الهادی أو الامامُ أبو مُحمدٍ الحسنُ العَسكَریِّ٨، إذ كُلٌ منهما یُلَقَّبُ بِه (الرَّجُلِ) تَقیَّةً.[٣]
محمد تقی مجلسی; خود بر این باور است که واژۀ الرجل در روایات بیشتر برای امام حسن عسکری به کار میرود.[٤]
٤. مرحوم سید حسن شیرازی الرجل را کنایه از امام زمان دانسته است و ابهامات روایت را این گونه توضیح داده است:
٥.
[١]. رجالالکشی، ص٥٥٧، روایت١٠٥٣. ترجمه: در این روایت، أبی محمد رازی میگوید: من و احمد بن أبی عبدالله البرقی در عسکر بودیم که فرستادهای از جانب آن مرد (الرجل) آمد و گفت: شخص غایب علیل(بیمار) و همچنین أیوب بن نوح، و ابراهیم بن محمد الهمدانی، و أحمد بن حمزة، و أحمد بن اسحاق همگی ثقهاند.
[٢]. مانند این عبارت: «... بالعسکر (أی: سامراء) فورد علینا رسول من الرجل (وقد یستظهر کونه کنایة عن الإمام المهدی٧...»(کلمة الإمام المهدی٧، ص١١٨).
[٣]. منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج ١ ، ص٢٦
[٤]. روضة المتقین، ج١٤، ص٥٠٢؛ لوامع صاحبقرانی، ج١، ص١٠٨.