نوری که كمك به چشم دل و بصیرت می‌كند؛ برای مثال‌های قرآنی نور معقول می‌توان به این آیات اشاره کرد: «قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللهِ‌ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِینٌ‌»[١] و «أَ فَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلی‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ»[٢] و «نُورٌ عَلی‌ نُورٍ یَهْدِی اللهُ‌ لِنُورِهِ‌ مَنْ یَشاءُ».[٣]

کاربردهای واژۀ عمود نور

کاربرد عمود نور را در روایات، به دو دسته می‌توان تقسیم نمود:

دسته اول، روایاتی که محور مشترکی برای آنها نمی‌توان جست و واژه «عمود نور» را
در مسائل گوناگون و متنوع مورد استفاده قرار داده‌اند؛ به عنوان نمونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

١. مسأله حوادث مربوط به خلقت ابراهیم و نمایش عمودی از نور در وسط زمین تا اطراف آسمان که نور پیامبر اکرم٦ دانسته شده است.[٤]

٢. در علل الشرایع روایتی ذکر شده که واژه عمود نور در باره خلقت جسمانی و صورت پیامبر و اهل بیت: به کار رفته است. در این روایت بیان شده که خلقت صورت‌های ایشان قبل از دنیا به گونه عمود نور بوده است:

حَتَّی إِذَا أَرَادَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَخْلُقَ صُوَرَنَا صَیَّرَنَا عَمُودَ نُورٍ، ثُمَّ قَذَفَنَا فِی صُلْبِ آدَمَ؛

تا این كه حقّ تعالی اراده كرد صورت ما را بیافریند، لذا ما را عمودی از نور نمود و در صلب جناب آدم قرار داد.

و پس از آن، این نور تا صلب عبد المطلب منتقل می‌شود تا این در آن جا دو نیم می‌شود؛ نیمی در عبدالله و نیمی در ابی طالب قرارمی گیرد. این روایت، در ادامه، به انتقال این نور در هر امامی از ائمه تا قیامت می‌پردازد.[٥] مرحوم علامه مجلسی در مرآة العقول به تبیین روایت پرداخته است.[٦]

٣. در روایتی در احوال قیامت و بهشت به مسأله عمود نور _ که در دستان فرشتگان است_ اشاره شده است:

بِیَدِ كُلِّ مَلَكٍ عَمُودٌ مِنْ‌ نُورٍ حَتَّی یَدْخُلَ الْجَنَّةَ.[٧]

[١]. همان، ج ٢٥، ص ١١٥.

[٢]. همان، ج ٢٦، ص ١٣٢.

[٣]. ترجمه مفردات راغب، ج‌٢، ص٦٤٧؛ کتاب العین، ج‌٢، ص٥٨.

[٤]. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج‌٣، ص٢٩٧.

[٥]. لسان العرب، ج‌٥، ص٢٤٢.

[٦]. ر.ک: کتاب العین، ج‌٨، ص:٢٧٦؛ ترجمه مفردات راغب، ج‌٤، ص٤٠٧-٤٠٦.

[٧]. سوره مائده، آیه ١٥.