رسالۀ ذهبیّه یا مذهّبه، نوشتاری در دانش پزشكی و منسوب به امام رضا٧ است. در این نوشتار، به منظور ارزیابی اعتبار این رساله و صحت انتساب آن به امام رضا٧، ابتدا شواهد تاریخی، شهرت و نسخه‌های موجود به عنوان قراین انتساب رساله به امام بررسی‌ شده و سپس سند و طرق آن مورد ارزیابی قرار گرفته و برای ارزیابی متن کتاب، از شواهد و قراین درون‌متنی و برون‌متنی بهره گرفته شده است. نتیجه این بررسی‌ها این است که انتساب کتاب الرسالة الذهبیّه موجود، به امام رضا٧ ثابت نیست و نمی‌توان با آن به عنوان «سنّت» روبه‌رو شد و بدان عمل کرد. بخش پایانی نوشتار، مقایسه برخی مشابهات متنی رساله ذهبیه با منابع پزشکی کهن است.

کلید واژه‌ها: رسالۀ ذهبیّه، امام رضا٧، احادیث پزشکی، ارزیابی سند و متن.

درآمد

رسالۀ ذهبیّه یا مذهّبه، نوشتاری در دانش پزشكی و منسوب به امام رضا٧ است. چنان‌که از آغاز رساله مشخّص است، این متن، به درخواست مأمون، هفتمین خلیفۀ عبّاسی به نگارش درآمده[٣] و نام‌گذاری آن به ذهبیّه و یا مذهبّه، به جهت دستور او به نگارش این رساله با آب طلا بوده است.[٤]

آورده‌اند كه در نیشابور، در نشستی علمی در حضور مأمون و با شرکت پزشكان و فیلسوفان برجسته و نامور آن روزگار، نظیر یوحنّا بن ماسویه،[٥] جبرئیل

[١] استادیار دانشگاه قرآن و حدیث.

[٢] استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.

[٣] استادیار دانشگاه قرآن و حدیث.

[٤] استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.

[٥]. بحار الأنوار، ج٥٩، ص٣٠٧. متن رسالۀ ذهبیّه در بحار الأنوار (ج٥٩، ص٣٠٧ - ٣٥٦) آمده است. به سبب شهرت این نسخه، ارجاعات به نسخۀ موجود در بحار الأنوار خواهد بود.