قال أمير المؤمنين، عليه السّلام: إيّاكم و المراء و الخصومة، فإنّهما يمرضان القلوب على الإخوان و ينبت عليهما النّفاق. [١] «برحذر باشيد از جدال و خصومت در مقال، كه آنها قلوب را مريض مى‌كنند نسبت به برادران، و ريشه نفاق هستند كه نفاق روى آنها مى‌رويد.» و في الكافى أيضا عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، قال: إيّاكم و الخصومة، فإنّها تشغل القلب و تورث النّفاق و تكسب الضّغائن. [٢] «بر حذر باشيد از مخاصمه، زيرا كه آن قلب را مشغول مى‌كند، و باعث نفاق و دورويى مى‌شود، و كينه در دل ايجاد مى‌كند.» و فيه أيضا عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، قال: قال جبرئيل للنّبيّ، صلّى اللّه عليه و آله: إيّاك و ملاحاة الرّجال.» [٣] «فرمود حضرت صادق، عليه السلام، كه جبرئيل به پيغمبر، صلّى اللّه عليه و آله گفت: «بر حذر باش از جدال و گفتگو به طريق مخاصمه با مردم.» اما بيان آنكه مراء و خصومت در مقابل قلب را مريض مى‌كند و انسان را به دوستان بدبين مى‌كند و نفاق در دل مى‌روياند، آن است كه پيش از اين مذكور شد [٤] كه اعمال ظاهريه را در باطن و دل آثارى است متناسب با آنها، و اكنون گوييم كه اعمال سيّئه تأثيرش در قلب بسيار زودتر و شديدتر است، زيرا كه انسان چون وليده عالم طبيعت است و قواى شهوت و غضب و شيطنت با او قرين و متصرف در او هستند- چنانچه در حديث وارد است: إنّ الشّيطان يجري مجرى الدّم من بني آدم [١]- لهذا وجهه قلب به مفسدات و امور موافقه با طبيعت است، و به مختصر مددى از خارج، چه از جوارح انسانى باشد يا خارج از آن، مثل مصاحب و رفيق زشت و بد خلق، در قلب اثر شديد واقع شود، چنانچه در احاديث شريفه نهى از مصاحبت با آنان شده است.

كافى: عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، قال: قال أمير المؤمنين، عليه السّلام:

لا ينبغي للمرء المسلم أن يواخي الفاجر، فإنّه يزيّن له فعله و يحبّ أن يكون مثله،

[١] «شيطان همچون خون در تن فرزندان آدم است.» اين حديث را علم اليقين، (ج ١، ص ٢٨٣، «المقصد الثانى، فى المعقبات و الشياطين») و مسند حنبل (ص ١٥٦) با اندكى اختلاف ضبط كرده‌اند.

______________________________

[١] اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠٠، «كتاب ايمان و كفر»، «باب المراء و الخصومة»، حديث ٢.

[٢] اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠١، «كتاب ايمان و كفر»، «باب المراء و الخصومة»، حديث ٨.

[٣] اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠١، «كتاب ايمان و كفر»، «باب المراء و الخصومة»، حديث ٦.

[٤] ص ١٤ و ١٢٣.