شرح چهل حديث( اربعين حديث) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٨٩ - الحديث الثانى عشر

الحديث الثانى عشر

بسندي المتّصل إلى محمّد بن يعقوب، رضوان اللّه عليه، عن علىّ بن إبراهيم، عن أبيه، عن النّوفلي، عن السّكوني، عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، قال: كان أمير المؤمنين [عليه السّلام‌] يقول: نبّه بالتفكّر قلبك، و جاف عن اللّيل جنبك، و اتّق اللّه ربّك. [١] ترجمه «حضرت صادق، عليه السلام، فرمود: بود امير المؤمنين (ع) كه مى‌فرمود:

«آگاه نما دل خود را به انديشه نمودن، و دور كن از شب پهلوى خود را، و بپرهيز خداوند پروردگار خويش را.» شرح «كان يقول» مفادش غير از «قال» يا «يقول» است، زيرا كه از آن استفاده دوام و استمرار مى‌شود. معلوم مى‌شود حضرت اين كلام را مكرر مى‌فرمودند.

و «تنبيه» آگاهى دادن از غفلت و بيدار كردن از خواب است. و در اينجا هر دو معنى مناسب است، زيرا كه قلوب قبل از تفكر در غفلت مغمور و در خواب اندرند، و با آن از غفلت درآيند و از خواب انگيخته شوند. و خواب و بيدارى و غفلت و هشيارى ملك بدن و ملكوت نفس با هم مختلف‌اند: چه بسا چشم ظاهر بيدار و جنبه ملك هوشيار است، و چشم باطن و بصيرت در خواب گران و جنبه ملكوت نفس در غفلت و بيهوشى است.

و «تفكر» اعمال فكر است. و آن عبارت است از ترتيب امور معلومه براى به دست آوردن نتايج مجهوله. و آن اعم است از تفكرى كه از مقامات سالكين است،

[١] اصول كافى، ج ٢، ص ٥٤، «كتاب ايمان و كفر»، «باب تفكر»، حديث ١.