فَتْحاً مُبينا. لِيَغْفِرَ لك اللّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ. [١] «ما گشوديم براى تو گشودنى آشكارا، تا بيامرزد براى تو آنچه پيشى گرفته از گناه تو و آنچه پس از اين آيد.» بدان كه علما، رضوان اللّه عليهم، توجيهاتى در آيه شريفه فرموده‌اند كه منافات نداشته باشد با عصمت نبى مكرّم. و ما به ذكر بعضى از آنها كه مرحوم علامه مجلسى، رحمه اللّه تعالى، نقل فرمودند [١] مى‌پردازيم، و پس از آن آنچه اهل معرفت به حسب مسلك خود بيان كردند مجملا بيان مى‌نماييم.

مرحوم مجلسى فرموده از براى شيعه در تأويل اين آيه اقوالى است: يكى آنكه مقصود از گناه گناه امّت است كه به شفاعت حضرت آمرزيده شود. و نسبت گناهان امّت به آن حضرت براى اتصالى است كه بين آن حضرت و امت است. و مؤيد اين احتمال است آنچه روايت كرده مفضّل بن عمر از حضرت صادق، عليه السلام:

قال: سأله رجل عن هذه الآية، فقال: و اللّه، ما كان له ذنب و لكنّ اللّه سبحانه ضمن له أن يغفر ذنوب شيعة علىّ ما تقدّم من ذنبهم و ما تأخّر. [٢] و روى عمر بن يزيد عنه، عليه السلام، قال: ما كان له ذنب، و لا همّ بذنب، و لكنّ اللّه حمّله ذنوب شيعته ثمّ غفرها له. فرمود: «نبود از براى او گناهى، و نه اراده گناهى كرد، و ليكن خداى تعالى ذنوب شيعه او را بر او تحميل كرد، پس از آن آمرزيد آن را براى او.» نويسنده گويد از براى اين توجيه در مشرب عرفان وجه وجيهى است كه اشاره به آن [به‌] طريق اجمال خالى از فايده نيست. بايد دانست كه در محل خود مقرر است كه عين ثابت انسان كامل مظهر اسم «اللّه» الاعظم، كه امام ائمه اسماء است، مى‌باشد، و اعيان ساير موجودات در ظل عين انسان كامل در علم و عالم اعيان مقرر، و در عين و عالم تحقق موجود است. پس، اعيان جميع دايره وجود مظهر عين انسان كامل است در عالم اعيان، و جميع موجودات مظاهر جمال و جلال او هستند در عالم ظهور. و از اين جهت، هر نقص كه در عالم تحقق واقع شود و هر ذنبى كه از مظاهر بروز كند، چه ذنوب تكوينى يا تشريعى باشد، به حكم ظاهر و مظهر به ظاهر منسوب است حقيقتا و بى‌شائبه مجاز. گرچه ما أصابك من سيّئة فمن نفسك [٣]، و لكن قل كلّ من عند اللّه [٤]. و اشاره به اين مطلب در اخبار بسيار است، چنانچه فرمايد: نحن السّابقون الآخرون. [٥] و فرمايد: آدم و من دونه تحت لوائي يوم‌

[١] علّامه مجلسى از مجمع البيان، ذيل تفسير آيه ١، سوره «فتح»، اين وجه را نقل مى‌كند. بحار الانوار، ج ١٧، ص ٧٦، «تاريخ نبيّنا»، باب ١٥.

[٢] مفضّل گويد: «مردى از امام (ع) درباره اين آيه پرسيد: فرمود: «به خدا قسم او (پيامبر) به گناهى مبادرت نجست، اما خداوند سبحان براى او ضمانت كرد كه گناهان گذشته و آينده شيعيان على را بيامرزد.»

[٣] «هر بدى به تو مى‌رسد از خود تو است.» (نساء- ٨٢).

[٤] «بگو همه (نيكيها و بديها) از سوى خداست.» (نساء- ٨١).

[٥] «ما هستيم اول و آخر خلقت.» در بحار الانوار (ج ٢٤، ص ٤. «كتاب الإمامة»، باب ٢٣، حديث ١١) از امام صادق (ع) نقل مى‌كند كه فرمودند: نحن السّابقون و نحن الآخرون.

______________________________

[١] (فتح- ١- ٢).