مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٧ - ماهیت مرگ

یتَفَکرُونَ [١].

خداوندْ نفوس را در حین موت و آن که نمرده است، در حین خواب، به تمام و کمال دریافت میکند؛ پس آن کس را که مقرر شده است بمیرد نگه میدارد و دیگری را تا مدت معینی باز میفرستد.

این آیه شباهت و سنخیت خواب و مرگ- و ضمناً شباهت و سنخیت بیداری و بعث اخروی- را بیان میکند. خواب، مرگ ضعیف و کوچک است و مرگ، خواب شدید و بزرگ، و در هر دو مرحله، روح و نفس انسان از نشئهای به نشئه دیگر انتقال مییابد با این تفاوت که در حین خواب، انسان غالباً توجه ندارد و هنگامی که بیدار میشود نمیداند که در حقیقت از سفری بازگشته است، برخلاف حالت مرگ که همه چیز بر او روشن است.

از مجموع این سه آیه کاملًا میتوان فهمید که ماهیت مرگ از نظر قرآن نیستی و نابودی و تمام شدن نیست، بلکه انتقال از نشئهای به نشئه دیگر است. ضمناً ماهیت خواب از نظر قرآن نیز روشن شد، معلوم شد که خواب هرچند از نظر جسمی و ظاهری تعطیل قوای طبیعت است، ولی از نظر روحی و نفسی نوعی گریز و رجوع به باطن و ملکوت است. مسئله خواب نیز مانند مسئله مرگ از نظر علم از مجهولات است. آنچه علم در این زمینه میشناسد قسمتی از جریانات جسمانی است که در قلمرو بدن صورت میگیرد.