مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٠ - الف از نظر شناخت

قرآن در آیات فراوان به نظر در طبیعت زمین و آسمان دعوت کرده است:

قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ [١].

بگو بنگرید و دقت کنید که چه چیزها در آسمان و زمین هست.

و [٢] همچنین به تعقل در تاریخ اقوام گذشته برای آموزش فرا خوانده است:

أَ فَلَمْ یسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَتَکونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ یسْمَعُونَ بِها [٣].

آیا در زمین سیر نمیکنند (آثار گذشتگان را در زمین مطالعه نمیکنند) تا دلهایی بیابند که با آن بیندیشند و گوشهایی بیابند که با آنها بشنوند؟

و همچنین عقل و مبادی فطری عقلی را معتبر میشناسد و در استدلالهای خود به آنها تکیه میکند:

لَوْ کانَ فِیهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا [١].

بگو اگر در ایندو (آسمان و زمین/ همه هستی) خدایانی دیگر جز اللَّه میبود، این نظام موجود نبود و تباه شده بود (برهان تمانع).

و یا میگوید:

مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَ ما کانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ کلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلی بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا یصِفُونَ [٢].

---

[١]. یونس/ ١٠١.[٢]. [ظاهراً ذکر نمونه برای منبع شناخت بودن انسان یا آیات انفسی فراموش شده است، ولی میتوان به آیه ٢٠ و ٢١ سوره ذاریات (وَ فِی الْارْضِ آیاتٌ لِلْموقِنینَ. وَ فی أنْفُسِکمْ: و در زمین و در خودتان نشانههایی است برای اهل یقین) استناد کرد.][٣]. حج/ ٤٦.[٤]. انبیاء/ ٢٢.[٥]. مؤمنون/ ٩١.