در روايات اسلامى نيز به اين معنى اشاره شده است. اميرمؤمنان عليه السلام مى‌فرمايد: «وَقَدَّرَ الأَرْزاقَ فَكَثَّرَها وَ قَلَلَّها وَ قَسَّمَها عَلىَ الضِّيْقِ وَ السَّعَةِ»: «خداوند ارزاق را مقدّر ساخته و زياد و كم نموده و برحسب تنگى و وسعت معيشت آن را تقسيم كرده است» [٢] در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم كه در تشويق براى تحصيل علم مى‌فرمايد: «انَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ الْمالِ، انَّ الْمالَ مَقْسُوْمٌ مَضْمُوْنٌ لَكُمْ قَدْقَسَّمَهُ عادِلٌ بَيْنَكُمْ وَ ضَمِنَهُ وَ سَيَفِى لَكُمْ وَ الْعِلْمُ مَحْزُوْنٌ عِنْدَ اهْلِهِ امْرِتُمْ بِطَلَبِهِ»: «طلب دانش بر شما از طلب مال لازم‌تر است. چرا كه مال تقسيم و تضمين شده، عادلى آن را قسمت نموده و ضمانت كرده و وفا مى‌كند، ولى علم و دانش در نزد اهل آن است و شما مأمور به طلب آن هستيد.» [٣]

اكنون اين سؤال پيش مى‌آيد كه اگر چنين باشد تلاش و كوشش براى تحصيل معاش و روزى و برنامه ريزى براى بهبود وضع اقتصادى يك جامعه چه مفهومى خواهد داشت؟

ولى با توجّه به ساير آيات و روايات هنگامى كه همه در كنار هم چيده شود، پاسخ اين سؤال روشن مى‌گردد كه منظور از تضيمن رزق از سوى خداوند و تكفّل و تعهّد و تقسيم آن، فراهم آوردن زمينه‌ها است. زمينه‌هايى در خارج از وجود انسان، و زمينه‌هايى در درون وجود او است كه هرگاه دست به دست هم دهند انسان سهم خود را از روزى دريافت مى‌كند.

اين درست به آن مى‌ماند كه حقوق كاركنان يك دستگاه از ناحيه رئيس آن دستگاه تعيين مى‌شود؛ ولى هرگز حقوق را در خانه آنها نمى‌آورند؛ بلكه آنها بايد كار كنند، سپس شخصاً بروند و ليست حقوق را پر كنند و حق خود را دريافت دارند.

اين نكته را نيز نبايد فراموش كرد كه خداوند براى اينكه مردم، در عالم اسباب گم نشوند و روزى را نتيجه منحصر به فرد تلاش و كوشش‌هاى خود

[١]. سوره روم، آيه ٣٧ و آيات ديگر.

[٢]. نهج‌البلاغه، خطبه ٩١.

[٣]. معالم الدين، صفحه ٩.