پيشرفت‌هايى كه در زمينه‌هاى مختلف علمى نصيب انسان شده هنوز كسى معمّاى حيات را نگشوده است؛ و هيچ‌كس دقيقاً نمى‌داند چگونه و تحت تأثير چه عواملى موجودات بى‌جان به موجودات زنده تبديل شده‌اند؟!

بعد در توضيح مسأله زنده شدن زمين‌هاى مرده، به پرورش دانه‌هاى غذائى (مانند گندم و جو و ذرّت و ...) و باغ‌هاى سرسبز انگور و نخلستان‌ها، و پيدايش چشمه‌هاى آب زلال، اشاره كرده؛ و در پايان مى‌فرمايد: هدف اين است كه از ميوه‌هاى آن بخورند، ميوه‌هايى كه دست آنها در ساختن آن دخالتى نداشته، با اين حال آيا شكر خدا را بجا نمى‌آورند؟!» لِيأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيْهِمْ أَفَلا يَشْكُروُنَ‌

جمله: ما عَمِلَتهُ أَيدِيهِم‌: «دست آنها در ايجاد آن دخالتى نداشته» اشاره لطيفى به اين نكته است كه ميوه‌ها غذاهايى از هر نظر آماده‌اند. غذاهايى كاملًا مطبوع كه بدون احتياج به پختن و طبخ كردن و اضافه نمودن ادويه و زوائد ديگر، قابل خوردن هستند. نه در اصل وجود آنها انسان دخالتى داشته، و نه در آماده كردن آنها براى خوردن؛ كار انسان فقط بذرافشانى و آبيارى درختان بوده. [١]

به هر حال هدف از آفرينش اين همه نعمت‌هاى رنگارنگ اين نبوده است كه انسان همچون حيوانات به خوردن مشغول شود، و در اين صحرا چرا كند، عمرى را به اين حال بگذراند و بميرد و خاك شود. نه، هدف اين نيست؛ بلكه مقصود نهايى اين بوده كه اينها را ببيند و حس شكرگزارى در او زنده شود، و از طريق شكر منعم به شناخت بخشنده نعمت‌ها كه برترين موهبت و بالاترين مرحله تكامل انسان است نائل گردد.

نكته‌اى كه در آيات فوق كاملًا جلب توجّه مى‌كند اين است كه زوجيت در

[١]. اين در صورتى است كه‌ «ما» در جمله‌ «و ما عملته» نافيه باشد (و ظاهر همين است) ولى گاهى احتمال داده‌اند كه موصوله باشد، اشاره به ميوه‌هايى كه از طريق پيوند به وجود مى‌آيد و عمل انسان در آن دخالت دارد، يا فرآورده‌هايى كه از ميوه مى‌گيرند؛ مانند: شيره و سركه كه از انگور و خرما گرفته مى‌شود. البته معنى اول مناسب‌تر است.