نجاشى از باب اِخبار و شهادت اعتماد مى كند ، آنها را همچون نقل هاى مُعَنْعَن مى انگارد كه يكايك افراد سلسله سند هم در آن شناخته شده و معتبرند (درست مانند نقل روايت هاى معتبر از معصومان عليهم السلام) . سخن ما اين است كه با وجود فاصله زمانى بين شيخ طوسى و نجاشى و نيز بين راويان (در مواردى كه چنين فاصله اى هست) ، گفته بدون واسطه آنها درباره اين راويان ، وقتى سند نداشته باشد و بلكه به صورت نقل هم نباشد (مانند تعبير «روى» يا «قالوا» و مانند اينها) ، غير از اِعمال خبرويت و اجتهاد اينان درباره رجال ، محمل ديگرى ندارد . ٣ . وجود عبارت هايى از مؤلّفان اين دوره . گذشته از آنچه گفته شد ، مطالعه كتاب هاى رجالى شيخ طوسى و نجاشى نيز اين برداشت را تقويت مى كند كه نويسندگان اين كتاب ها در مقام جرح و تعديل رجال ، به سان كارشناس و خبره عمل مى كنند ، نه اين كه صرفا ناقل گفته هاى ديگران باشند . اين معنا درباره شيخ طوسى واضح تر است . وى در اكثر قريب به اتّفاق توثيق ها و تعديل هاى خود ، بدون اين كه آنها را به كسى نسبت دهد ، عمل مى كند ؛ يعنى ظاهرا نظر خود را درباره آنها مى گويد . مثلاً يك مورد نادر ، احمد بن شبير برقى است كه شيخ طوسى تضعيف وى و پدرش را از ابن بابويه نقل مى كند . [١] از اين مهم تر عبارتى است كه وى در ابتداى الفهرست آورده است و به خوبى نشان مى دهد كه اظهارنظرهاى رجالى خود را براساس مبناى كارشناسانه خويش ايراد مى كند ، نه اين كه خود را صرفا ناقل و راوى گفته هاى پيشينان تلقّى كند . عبارت او چنين است : ... فإذا ذكرت كلّ واحد من المصنفين وأصحاب الأصول فلا بدّ من أن اُشير إلى ما قيل فيه من التعديل والتجريح وهل يعول على روايته؟ أولا وأبين عن اعتقاده وهل هو موافق للحق أو هو مخالف له لأنّ كثيرا من مصنفي أصحابنا وأصحاب الأصول

[١] در بخش هاى آينده ، اين مبانى و اصطلاحات با توضيح و تفصيل خواهد آمد .[٢] معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص٤١ ؛ بحوث فى فقه الرجال ، ص٨٧ .[٣] رجال الطوسى ، ص٤٤٧ .[٤] الفهرست ، ص٢ .[٥] رجال النجاشى ، ص١٦ .[٦] همان ، ص٣٨ .[٧] ر .ك : همان ، ص٢٨ ـ ٢٩ .[٨] معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص٤١ . البته ايشان قول برقى ، ابن قولويه ، كشّى ، صدوق و مفيد رحمهم الله را هم به قول شيخ طوسى و نجاشى افزوده است ؛ ولى با توجّه به نكاتى كه گفتيم ، به دليل تفاوت در تاريخ زندگانى اينان و درنتيجه ، تفاوت در معاصر بودن آنها با برخى از راويان ، امكان تفاوت گذاشتن بين آنها وجود دارد . مثلاً احمد بن محمّد بن خالد برقى (بنا بر اين كه قول رجالى قابل اعتنايى از او در دست باشد) ممكن است به شهادت از حس بتواند راوى را نقد كند كه نجاشى به دليل فاصله زمانى با او نتواند و قول او از باب حدس و اجتهاد باشد .[٩] همان جا.[١٠] همان ، ص٤٢ .[١١] همان جا .[١٢] همان ، ص٨٧ به بعد (المقدمة الخامسة) .[١٣] بحوث فى فقه الرجال ، ص٨٨ .[١٤] همان جا .[١٥] همان جا .[١٦] همان ، ص٨٩ .