مختار مبتلا بود» . سپس حارث شامى و بنان را يادآور شد و فرمود: «اين دو بر على بن حسين عليه السلام دروغ مى بستند» . آن گاه مغيرة بن سعيد، بزيع، سرىّ، ابوالخطاب ، معمّر، بشار اشعرى، حمزه زبيدى و صائد نهدى را نام برد و فرمود: «خداوند ، اينها را لعنت كند!... » .

البته در اين گونه روايات، به طور مستقيم ، مبانى رجالى معرّفى نشده اند؛ امّا پايه و آغازى است براى پيگيرى مبانى رجالى توسط ارزشگذاران سند احاديث. توضيح مطلب آن كه وقتى در اين روايات به جعل حديث اشاره مى شود و به طور خاصّ برخى از جاعلان در پيشينه نقل روايات معصومان عليهم السلاممعرّفى مى شوند، نقطه آغازى مى شود براى توجّه به اين كه چگونه مى توان احاديث مجعول را از غير مجعول تشخيص داد و يا چه معيارهايى براى نقد (جرح و تعديل) راويان وجود دارد.

١ ـ ٢ . عرضه بر قرآن و سنّت قطعى

يكى از مبانى مهم در ارزشيابى حديث كه از روايات به دست مى آيد، عرضه آن بر قرآن كريم و سنّت قطعى است. اين معيار با وجود تأكيدهايى كه در روايات دارد، به هر دليلى در دوره هاى بعدى ارزشيابى حديث، به گونه اى شايسته مورد بحث و بررسى قرار نگرفته است. مباحث مهمّى از اين قبيل كه: قرآن و سنّت با داشتن تفسير و برداشت هاى مختلف از آنها چگونه مى توانند معيارى در اين جهت باشند ، معناى موافقت و مخالفت با آنها و عرضه روايات بر آنها چيست ، تخصيص، تقييد يا هر گونه تفسير عرفى روايات از مفاد الفاظ قرآن و سنّت قطعى در اين صحنه، چه جايگاهى دارد ، مورد تجزيه و تحليل عميق و گسترده قرار نگرفته است. البته در دوره هاى معاصر، در برخى آثار اصولى مباحثى در اين باره