روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٤٠ - مقدمه
٩. اوضاع نابسامان اقتصادی عراق
در این دوره برخی مشکلات اقتصادی عراق که منشأ آن کمبود ارز و علت آن نیز محدودیت این کشور در صدور نفت بود، نمایان شد. طبق اعلام منابع آگاه، نیاز ارزی ماهانه عراق برای تأمین مخارج کشور حدود ٥/١ میلیارد دلار بود که قبل از جنگ با صدور بیش از ٣ میلیون بشکه نفت از سه طریق برآورده می شد:
١. لوله نفتی کرکوک به بندر بانیاس سوریه.
٢. لوله نفتی کرکوک به بندر یومورتالیک ترکیه.
٣. حمل محموله های نفتی توسط کشتی ها از بندر بصره.
از این مبادی صدور نفت، نخستین خط لوله به دلیل اختلافات سیاسی بین عراق و سوریه در سال ١٣٥٦ و در ادامه با شروع جنگ تحمیلی به علت همسویی و همراهی سیاست های سوریه با ایران مسدود شد. خط لوله نفتی سوم نیز درپی شروع جنگ و مسدود شدن اروندرود بدون استفاده ماند. بدین ترتیب تنها راه برای صدور نفت عراق مسیر بندر یومورتالیک ترکیه بود؛ منابع خبری ظرفیت صدور نفت ازطریق این لوله نفتی را بین ٥٥ هزار تا ٧٠٠ هزار بشکه در روز اعلام می کردند که با احتساب قیمت حدود ٣٠ دلار در هر بشکه میانگین درآمد این کشور برای هر ماه ٥٤٠ میلیون دلار برآورد می شد، درحالی که هزینه عراق ماهانه ٥/١ میلیارد دلار بود و این مبلغ فقط یک سوم از نیازمندی های ارزی عراق را تأمین می کرد. براین اساس، حتی باوجود کمک های عربستان سعودی و کویت که به گفته منابع خبری درآمد فروش ٦٠٠ هزار بشکه نفت خود را در روز به تأدیه بدهی های عراق اختصاص داده بودند،[١] بازهم این کشور برای تأمین مخارج جنگ ماهانه حداقل ٥٠٠ هزار دلار کمبود داشت و این کسری بودجه در این دوره به وضوح خود را نشان داد.
اکونومیست نشریه اقتصادی چاپ لندن، دراین باره نوشت: «خزانه عراق اینک تهی شده است.» خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد: «عراق با مشکلات مالی سختی روبه رو است.» همچنین خبرگزاری رویتر گزارش داد: «یک سخنگوی وزارت اقتصاد آلمان غربی اعلام کرد که عراق به این کشور گفته است توانایی بازپرداخت بدهی های خود را که سررسید آنها امسال و سال آینده است، ندارد.»[٢]
عراق برای تأمین کسری بودجه خود سه راهکار در پیش گرفت:
١. مهلت خواستن از طلبکاران. ٢. درخواست وام از کشورهای دیگر. ٣. افزایش ظرفیت انتقال لوله نفتی کرکوک به بندر یومورتالیک ترکیه در دریای مدیترانه.
[١] اقدام مشترک کویت و عربستان سعودی در صدور ٦٠٠ هزار بشکه در روز و اختصاص بودجه آن به عراق، حداکثر و سقف مقداری است که منابع خبری ذکر کرده اند و اغلب منابع این میزان صدور نفت را تا ٣٠٠ بشکه نیز اعلام کرده اند.
[٢] خبرهای تکمیلی دیگر درمورد نابسامانی اقتصادی عراق در متن روزشمار درج شده است.