توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧ - تعريف علم بيان
بخشش مانند حاتم طائى است.
ه: زيد كثير الضّيف (ميهمانان زيد بسيارند) كنايه از بخشش و جود او ميباشد.
و همچنين تراكيب و عبارات ديگر كه تمام حامل يك معنا هستند.
و امّا دقّت در قيود تعريف:
مقصود از [علم] يكى از دو احتمال ذيل ميباشد:
١- آنكه منظور از آن ملكهاى استكه بواسطهاش بر ادراكات جزئيه اقتدار حاصل ميشود.
منظور از [ملكه] كيفيّتى است كه در نفس بحالت رسوخ و استقرار حاصل مىگردد و آن بواسطه كثرت ممارست قواعد و تكرار آنها پيدا مىشود و اساسا تكرار و اعاده هرچيزى موجب پيدايش اين كيفيّت مىگردد چنانچه تكرار حمد در نمازهاى يوميّه براى مدّتى چند اين ملكه را در نفس قارى ايجاد و احداث مىكند بطورى كه شخص ديگر قادر بر ازاله آن نيست.
٢- مقصود از آن نفس اصول و قواعد معلوم باشد چه آنكه بتوسط اين اصول و قواعد و احاطه بر آنها شخص مىتواند معانى را بطرق مختلف و در لباس تراكيب گوناگون ايراد نمايد.
و مراد از [المعنى الواحد] هرمعنائى استكه متكلّم قصد آنرا بنمايد چه آنكه الف و لام در [المعنى] براى استغراق مىباشد.
و منظور از اختلاف تراكيب از حيث وضوح و خفاء دلالت آنستكه:
برخى از تراكيب دلالتشان بر معناى مقصود واضح و بعضى اوضح و روشنتر باشد اعم از آنكه اين طرق و تراكيب از قبيل كنايه بوده و يا مجاز و يا تشبيه باشند.