توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥ - اركان تشبيه

اصل بوده كه آن امرى است غير جائز از اينرو همانطورى كه گفتيم مى‌بايد ابتداء معقول را محسوس فرض كرده و سپس به تشبيه مبادرت نمود.

تبصره‌

برخى از مشبّه و مشبّه‌به‌ها هستند كه نه با قوّه عاقله درك شده و نه با حسّ ظاهره همچون خيالات، وهميّات، وجدانيّات از اينرو مصنّف حسّ و عقلى را بطورى قرار داده كه شامل اينگونه از مشبّه و مشبّه‌به‌ها نيز بشوند و در نتيجه بواسطه كاهش يافتن اقسام ضبط آنها آسان‌تر مى‌گردد.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: كالمنيّة و السّبع: مثلا مى‌گويند: المنيّه كالسّبع فى اهلاك النفوس.

قوله: لانّه عدم الحياة: و پرواضح استكه اين عدم امر عقلى است زيرا هيچيك از حواس پنجگانه ظاهر قادر بر درك آن نبوده لاجرم مدركش عقل ميباشد.

قوله: او بالعكس: يعنى مشبّه حسّى و مشبّه‌به عقلى باشد.

قوله: مثل العطر الّذى هو محسوس الخ: چنانچه مى‌گويند:

العطر كخلق الرّجل الكريم (عطر همچون خلق مرد كريم‌