توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٤ - غرض از تشبيه

قرار مى‌دهيم در جائى است كه بخواهيم شيئى را كه در وجه شبه ناقص است به زائد و كامل ملحق نمائيم چنانچه در مورد غرضى كه به مشبه عائد است امر چنين ميباشد ولى اگر مقصود صرف جمع دو شئ در امرى و اينكه هردو واجد آن امر هستند باشد بدون اينكه يكى از آنها را ناقص و ديگرى را زائد فرض نمائيم بهتر آنستكه از تشبيه عدول كرده و حكم به تشابه و تماثل نمائيم اگرچه تشبيه نيز جايز است مثال حكم به تشابه دوبيتى ست كه از ابو اسحق صابى نقل شده و مثال تشبيه همان است كه مصنّف در متن آورده است:

قوله: بيان الاهتمام به: يعنى متكلّم براى سامع اظهار كند كه مشبّه به مورد اهتمام و غرض اصلى او مى‌باشد.

قوله: كتشبيه الجائع وجها: اضافه [تشبيه‌] به [جائع‌] از قبيل اضافه مصدر به فاعل بوده و [وجها] مفعول آن مى‌باشد.

قوله: بالرّغيف: گرده نان را گويند.

قوله: على هذا النّوع من الغرض: مقصود از [هذا النّوع‌] بيان اهتمام به مشبّه‌به مى‌باشد.

قوله: سواء وجدت الزيادة و النقصان: چنانچه در مثال تشابه وجه الخليفه و الصّبح امر چنين است يعنى نورانيّت و درخشنده‌گى در صبح زائد و در وجه خليفه ناقص مى‌باشد.

قوله: ام لم توجد: چنانچه در تشابه دمعى و مدامتى اين طور است.

قوله: ليكون كل واحد من الشّيئين الخ: علّت است براى حكم به تشابه.