توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٤ - تشبيه قريب

و غريب.

تشبيه قريب و مبتذل آنستكه بدون دقّت نظر و نياز به تأمّل در بدو امر از مشبّه بمشبه‌به انتقال حاصل شود.

لازم بتذكر است كلمه [بادى‌] در متن مصنّف كه گفته [فى بادى الرّأى‌] محتمل دو معنا ممكن است باشد.

الف: اگر از [بدا الامر، يبدو] مشتق باشد بمعناى [ظهر] است و طبق اين احتمال معناى عبارت مصنّف چنين ميشود:

لظهور وجه الشبه فى ظاهر الرّاى (بعلّت اينكه وجه شبه در ظاهر نظر روشن و آشكار است).

ب: و اگر مهموز اللّام و مشتق از [بدء، يبدء] بوده معنايش اوّل مى‌باشد و بنابراين احتمال معناى عبارت آنستكه:

لظهور وجه الشبه فى اوّل الرّأى (بعلّت اينكه در ابتداء نظر و فكر وجه شبه معلوم و روشن است).

و بهرتقدير ظهور وجه شبه در بادى امر بخاطر يكى از دو امر ذيل مى‌باشد:

١- وجه شبه امرى است اجمالى بدون اينكه در آن تفصيلى باشد چه آنكه اين قبيل امور اسبق به نفس بوده و احاطه ذهن بآنها سريعتر است از امور مفصّله و شاهد بر اين مدّعا آنستكه ادراك انسان از حيث اينكه شئ يا جسم و يا حيوان است اسهل و اسبق به ذهن است از ادراكش از حيث اينكه جسم نامى حسّاس و متحرّك بالاراده و ناطق مى‌باشد.

٢- وجه شبه امرى است مفصّل ولى تفصيل در آن ناچيز و كم‌