توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠ - تشبيه و شرح آن

اگر بجاى آن اسم ظاهر آورده و همچون عبارت كتاب بگوئيم:

هذا باب التّشبيه، التّشبيه الدلالة على مشاركة امر الخ‌

تعريف براى خصوص تشبيه اصطلاحى مى‌باشد زيرا اسم معرفه را وقتى اعاده كردند مقصود از آن همان اوّلى بوده و معناى مراد از اوّلى مقصود از دوّمى مى‌باشد بنابراين توجيه اسم ظاهر آوردن مصنّف به بيانى كه شارح نموده صحيح نيست.

شارح در جواب اين سئوال مى‌گويد:

اينكه اعاده اسم معرفه دلالت مى‌كند براينكه معناى مراد از اوّلى مقصود از دوّمى است بطور كلّى صحيح نيست بلكه تنها در برخى از موارد چنين است و آن در جائى استكه قرينه‌اى بر مغايرت ايندو قائم نباشد امّا با بودن قرينه مزبور ديگر معنا ندارد بگوئيم هر دو بيك معنا هستند و در اينجا قرينه بارز و آشكار بر مغايرت وجود دارد و آن اينستكه مصنّف در عبارت بعدى خود تصريح نموده به اينكه مقصود از تشبيه دوّم غير از اوّل است چه آنكه گفته است:

و المراد هيهنا ما لم تكن على وجه الاستعارة الخ.

قوله: هو مصدر قولك: ضمير [هو] به دلالت راجع بوده و تذكير آن باعتبار خبر يعنى [مصدر] مى‌باشد.

قوله: و هذا شامل لمثل الخ: مشاراليه [هذا] تعريف لغوى تشبيه مى‌باشد.

قوله: قاتل زيد عمرا و جائنى زيد و عمرو: وجه شمول تعريف مذكور نسبت بايندو مثال آنستكه در مثال اوّل فعل مقاتله هم براى زيد ثابت بوده و هم براى عمر پس هردو در ثبوت اينفعل‌