توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٩ - انحاء و وجوه تفصيل

نكته چهارم‌

هرچه مناشى تركيب بيشتر باشند تشبيه ابعد و بليغ‌تر محسوب مى‌شود و علّت آن دو چيز است:

١- تشبيه مركّبى كه امور تركيب‌يافته از آن كثير و متعدّد باشند تفصيل در آن زياد بوده در نتيجه موجب غرابت وجه شبه شده و بدين ترتيب ابعد و ابلغ ميگردد.

٢- در اينگونه از تشبيهات رسيدن به مراد متكلّم محتاج به دقّت نظر و فحص و طلب مى‌باشد و بدون ترديد رسيدن به شيئى بعد از طلب و فحص لذّت‌بخش‌تر و دل‌نشين‌تر مى‌باشد.

قوله: و المراد بالتفصيل: الف و لام در [التفصيل‌] براى عهد ذكرى مى‌باشد و آن اشاره است به تفصيلى كه قبلا گفته شد موجب غرابت تشبيه مى‌باشد.

قوله: الى ردينيّه: اسم زنى استكه نيزه‌ساز بوده و در اين صنعت مهارت كامل داشته.

قوله: سنالهب: سنا شعله و لهب آتش را گويند.

قوله: و ترك الاتصال: ضمير فاعلى در [ترك‌] به شاعر راجع است.

قوله: و نفاه: ضمير فاعلى به شاعر و ضمير مفعولى آن به اتصال عود كرده و اين كلمه معطوف است به [ترك‌].

قوله: و غير ذلك: همچون قرب و بعد.

قوله: و دقّته: يعنى دقّت معنا.