توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٩ - وجه شبه مركب حسى و بديع

و بجمع شدن و فشرده گشتن مى‌گرايد.

كلمه [يبدو] در عبارت مصنّف بمعناى پشيمان شدن و منصرف گشتن است و مقصود از آن ظهور رأيى است غير از رأى اوّل.

و منظور مصنّف از [يرجع الى الانقباض‌] اينستكه:

از انبساط و گسترشى كه پيدا كرده به فشرده شدن مى‌گرايد گويا از جزانب و اطراف دائره كم‌كم برگشته و بمركز وسط ميل مى‌كند.

سپس در تقرير و بيان آن مى‌افزايد:

انسان وقتى نظرش را بجرم خورشيد انداخته و نيك بان مى‌نگرد آنرا در چنين هيئتى مى‌بيند يعنى ملاحظه مى‌كند كه دائره‌اى درخشان داراى حركتى است استدارى بطورى كه لحظه به لحظه از مركز دائره دوائرى صغار توليد شده كه بتدريج بزرگ و پهن شده تا جائيكه به اطراف و لبه محيط دائره مى‌رسند و در آستانه لب‌ريز شدن در آئينه كه در دست شخص لرزان قرار گرفته مشاهده ميشود و اين هيئت وجه شبه بين آئينه مزبور و خورشيد بوده كه امرى است بديع و تازه و انظار را بخود متوجّه مى‌سازد.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: من الاستدارة و الاستقامة الخ: بيان است براى [الحركة].

قوله: و غيرهما: مانند سرعت و بطوء.

قوله: و يعتبر فيها: ضمير در [فيها] به هيئت‌