توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٦ - مقصود از تفصيل و بيان عرف وجوه و انحاء آن

ثريّا به عنقود ملاحيه منوّر كه قبلا گذشت امر چنين است يعنى تشبيه مزبور باعتبار رنگ و شكل و ديگر اوصاف واقع شده و وجود جملگى منظور گرديده است.

تبصره و تنبيه‌

بايد توجّه داشت هرچه تركيب (چه تركيب خيالى بوده و چه عقلى باشد) از امور بيشترى حاصل شده باشد تشبيه ابعد و غريب‌تر است زيرا تفاصيل آن اكثر و بيشتر مى‌باشد قهرا به غرابت آن مى‌افزايد و تشبيه بليغ آنستكه از همين قبيل باشد يعنى از افراد بعيد غريب محسوب شده نه از مصاديق قريب مبتذل و جهت آن دو چيز مى‌باشد:

الف: آنكه اين نوع از تشبيه غريب و غير مبتذل بوده و لاجرم در زمره سخنان و كلمات بليغ واقع مى‌باشد.

ب: جهت ديگرش آنستكه مستمع با استفاده از فكر و دقّت بمراد متكلّم ميرسد و پرواضح است رسيدن بشئ بعد از فحص و طلب لذّت بخش‌تر و از حيث واقع شدن در نفس لطيف‌تر ميباشد.

لازم بتذكّر است زمانى تشبيه بعيد و غريب، بليغ و حسن به حساب ميآيد كه سببش لطف و دقّت معنا يا ترتيب برخى از معانى بر بعضى ديگر باشد چه آنكه معانى شريفه و مطالب عالى غالبا بر اين اصل استوار هستند كه ثانى بر اوّل مبتنى بوده و تالى بر سابق ردّ مى‌شود در نتيجه پى‌بردن به آنها محتاج به نظر و تأمل و فكر ميباشد.