توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١ - دلالت التزام و شرط آن

مضاف‌اليهى مذكّر آمده باعتبار [التزام‌] ميباشد لذا شارح براى تنبيه باين نكته در مقام شرح و تفسير عبارت مصنّف گفته است: اى التزام.

قوله: اى كون معنى الخارجى: كلمه [الخارجى‌] يعنى منسوب به خارج و مراد از آن معانى و حقائقى است كه در خارج وجود دارند نه در ذهن مانند شخص زيد و عمر.

قوله: حصوله فيه: ضمير در [حصوله‌] به المعنى الخارجى و در [فيه‌] به ذهن راجع است.

قوله: امّا على الفور: يعنى ملزوم فورا و بدون فاصله در ذهن حاصل شود چنانچه در لزوم بيّن چنين است چه در بيّن بمعناى اعم و چه در بيّن بمعناى اخص.

قوله: او بعد التأمل فى القرائن: مقصود از [قرائن‌] وسائط و وسائل مى‌باشد چنانچه در لزوم غير بيّن امر اينگونه مى‌باشد همچون لزوم حدوث براى عالم چه آنكه از تصوّر عالم عقل به حدوثش جزم پيدا نمى‌كند مگر بعد از دقّت و تامّل و وسائط و قرائن آن همچون تغيّر و دگرگونى آن.

قوله: و ليس المراد باللزوم: يعنى لزوم ذهنى معتبر در اينجا.

قوله: و الّا لخرج الخ: كلمه [الّا] يعنى و اگر مراد از لزوم ذهنى عدم انفكاك تعقّل مدلول التزامى از تعقّل مسمّى در ذهن باشد.

قوله: لخرج كثير من معانى المجازات و الكنايات: زيرا بسيارى از معانى مجازى و كنائى فاقد چنين لزومى هستند.

قوله: و لما يتأتى الاختلاف الخ: كلمه [لما] معطوف‌