توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٢ - غرض از تشبيه

يا مراد و غرض از تشبيه استطراف مشبّه است و مقصود از [استطراف مشبّه‌] آنستكه آنرا در نظر سامع حديث و بديع يعنى تازه و جديد جلوه گر نمائيم مثل تشبيه ذغال برافروخته‌اى كه شعله دارد را به دريائى از از مشك كه در آن طلاى ذوب شده روان باشد چه آنكه در اين تشبيه مشبّه در صورت و هيئت امرى كه عادتا محال است ابراز و اظهار شده اگر چه عقلا امر ممكنى تلقى ميشود و بديهى و روشن است شيئى كه از نظر عرف و عادت ممتنع باشد غريب و بديع محسوب ميشود.

و طبق گفته مصنّف براى استطراف وجه و نحوه ديگرى غير از ابراز و اظهار مشبّه در صورت و هيئتى كه عادتا ممتنع است وجود دارد و آن اينستكه مشبّه‌به حضورش در ذهن نادر و كمياب باشد اعم از آنكه مطلقا چنين بوده چنانچه در تشبيه ذغاليكه برافروخته بوده و داراى شعله است بدريائى از مشك الخ قبلا گذشت يا صرفا در وقت حضور مشبّه در ذهن مشبّه‌به نادر الحضور بحساب آيد مانند آنچه در قول عبد الله بن مقتر آمده وى گفته است: