توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٣ - غرض از تشبيه

مقصود از [لا زورديه‌] گلى است به رنگ آبى لاجوردى و آن گل بنفشه مى‌باشد.

و كلمه [تزهو] فعل مضارع است و جوهرى در صحاح اللغة مى‌گويد:

عبارت [زهى الرّجل فهو مزهو] را زمانى مى‌گويند كه شخص عجب و تكبّر بورزد.

و در آن لغت ديگرى هست كه ابن دريد آن را حكايت نموده و لغت مزبور عبارتست از: زها، يزهو، زهوا.

و منظور از [حمر اليواقيت‌] شكوفه‌ها و گلهاى شقايق سرخ ميباشد.

شاهد در اينستكه صورت و هيئت اتّصال آتش به اطراف و جوانب كبريت در ذهن نادر الحضور نبوده نظير ندرت حضور دريائى از مشك كه مشتمل بر طلاى ذوب شده و روان باشد ولى در عين حال وقتى گل بنفشه در ذهن حضور داشته باشد اين هيئت و صورت نادر الحضور بحساب مى‌آيد لذا بواسطه مشاهده نمودن دو صورتى كه بينشان نهايت بعد و فاصله است در حال معانقه استطراف و تازه‌گى حسّ ميشود.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: او تزيينه: يعنى غرض از تشبيه آنستكه مشبّه را در نظر سامع صاحب زينت و حسن قرار دهيم.

قوله: مقلة الظّبى: مقلّه عبارتست از پيه واقع در چشم كه مشتمل است بر سياهى و سفيدى.

قوله: وجه مجدور: يعنى صورتيكه آثار آبله دارد.