توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٤ - غرض از تشبيه
البتّه اين تقرير در وقتى است كه سامع به رنگ مشبّهبه نه مشبّه واقف و مطّلع باشد.
ج: يا غرض بيان مقدار حال مشبّه از نظر قوّت و ضعف، زيادى و نقصان مىباشد.
همچون تشبيه جامه سياه به كلاغ از نظر شدّت سياهى.
د: و يا غرض تقدير حال مشبّه در نفس سامع و تقويت كردن شأن آن مىباشد مانند تشبيه كردن كسى كه از سعى و كوشش نفعى حاصل نميشود به شخصى كه بر روى آب مىنويسد.
چه آنكه از ناحيه تقرير عدم فائده و تقويت شأن آن بر معنائى دست مىيابيم كه از جانب غير آن اين معنا براى ما حاصل نمىشود زيرا الفت و انس به حسيّات اتم و اكمل است از انس با عقليّات چون حسيّات بر عقليّات مقدّم بوده و نفس علاقه و وابستگى مفرطى بآنها دارد.
شرح فارسى
توضيح
قوله: ينبئى: فعل مضارع از باب افعال يعنى خبر ميدهد.
قوله: ان قرب التّشبيه: يعنى كلمه [علمت] را در مقام تشبيه و بعنوان فعلى كه از تشبيه خبر مىدهد استعمال ميكنند مشروط باينكه تشبيه قريب باشد يعنى مشبّه قريب به مشبّهبه بوده و بينشان فاصله زيادى نباشد.
قوله: و ادّعى كمال المشابهه: عطف تفسير است براى [قرب].
قوله: لما فى علمت من معنى التّحقيق: يعنى در كلمه