توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٥ - غرض از تشبيه

[ علمت‌] معناى تيقّن و تحقّق مى‌باشد لذا افاده مبالغه در تشبيه را مينمايد.

قوله: ان بعد التّشبيه: يعنى اگر مشابهت مشبّه به مشبّه‌به ضعيف باشد.

قوله: لما فى الحسبان الخ: يعنى كلمه [حسبت‌] دلالت بر رجحان و ظنّ دارد.

قوله: و فى كون مثل هذه الافعال الخ: اين عبارت اشاره است به اعتراض شارح بر مصنّف كه گفت: و قد يذكر فعل ينبئى عن التشبيه.

و حاصل اعتراض اينستكه:

قبول نداريم فعل مذكور يعنى [علمت‌] و [حسبت‌] از اصل تشبيه اخبار نمايد زيرا بطور قطع و يقين ميتوان گفت [علم‌] و [حسب‌] بر تشبيه دلالت نداشته بلكه مدلول و منبئى عنه عدم صحّت حمل اسد است بر زيد و اينكه الزامها در عبارت مذكور مى‌بايد ادات تشبيه مقدّر گرفته شود اعم از آنكه دو فعل مذكور لفظا آورده شوند يا ذكرى از آنها نشده و بگوئيم: زيد اسد.

بنابراين اظهر اينستكه بگوئيم دو فعل ياد شده از حال تشبيه از حيث بعد و قرب اخبار مى‌كنند يعنى [علمت‌] دلالت بر قرب مشبّه به مشبّه‌به داشته و [حسبت‌] بر بعد آن.

قوله: بيان امكانه: يعنى بيان ان المشبّه امر ممكن الوجود.

قوله: فانّه لما ادّعى انّ الممدوح: ضمير در [فانّه‌] به شاعر راجع است.