توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧ - اقسام وجه شبه

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: هذه الاربعة هى اوائل الملموسات: وجه اوّل بودن اين چهار امر اينستكه بمجرّد لمس و در اوّلين وحله درك ميشوند بدون اينكه نيازمند به چيز ديگرى باشند.

بخلاف غير اين چهارتا كه قوّه لامسه آنها را درك نموده و واسطه دركشان اين چهارتا هستند پس غير اين چهار امر از امور مذكوره ديگر يعنى لطافت، كثافت، هشاشت، لزوجت الخ در مقام ادراك نسبت باين چهارتا در مرتبه دوّم هستند يعنى ابتداء قوّه لامسه اين چهارتا را درك و لمس نموده و سپس بتوسط آنها غيرشان را لمس مى‌نمايد.

قوله: فالاوليان منها فعليان: مقصود از [اوليان‌] حرارت و برودت ميباشد و در وجه تسميه آنها به [فعلى‌] گفته‌اند:

ايندو در موصوفشان تأثير مى‌گذارند زيرا مقتضى جمع و تفريق بوده و پرواضح است كه ايندو (جمع و تفريق) فعل هستند.

قوله: و الاخريان منها انفعاليان: مقصود از [اخريان‌] رطوبت و يبوست ميباشد و در وجه تسميه آنها به [انفعالى‌] گفته‌اند:

ايندو مقتضى هستند كه در موصوفشان تأثر حاصل شود چه آنكه رطوبت كيفيّتى استكه خواهان سهولت تشكّل و تفرّق و اتّصال مى‌باشد چنانچه رطوبت در خمير واجد چنين خصوصيّتى است.

و يبوست كيفيّتى استكه خواهان صعوبت تشكّل و تفرّق و