توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٩ - تقسيم تشبيه باعتبار غرض مترتب بر آن

شرح عربى‌

( و) التشبيه‌ ( باعتبار الغرض امّا مقبول و هو الوافى بافادته) اى افادة الغرض‌ ( كأن يكون المشبّه به) اعرف شئ بوجه الشّبه‌ ( فى بيان الحال او) كأن يكون المشبه به‌ ( اتّم شئ فيه) اى فى وجه الشبه‌ ( فى الحاق النّاقص بالكامل او) كأن يكون المشبه به‌ ( مسلم الحكم فيه) اى فى وجه الشّبه‌ ( معروفة عند المخاطب فى بيان الامكان او مردود) عطف على مقبول‌ ( و هو بخلافه) اى ما يكون قاصرا عن افادة الغرض بان لا يكون على شرط المقبول كما سبق ذكره.

ترجمه‌

تقسيم تشبيه باعتبار غرض مترتب بر آن‌

مصنّف گويد:

تشبيه باعتبار غرضى كه بر آن مترتّب است يا مقبول بوده و يا مردود مى‌باشد.

تشبيه مقبول آنستكه وافى بافاده غرض بوده مثل اينكه مشبه‌به از نظر بيان حال بوجه شبه اعرف بوده يا در الحاق ناقص به كامل اتم به حساب آمده يا در وجه شبه مسلم الحكم بوده و در بيان امكان نزد مخاطب معروف شناخته شده باشد.

تشبيه مردود آنستكه برخلاف مقبول باشد.

شارح گويد:

بگفته مصنّف تشبيه باعتبار غرض بر دو قسم است: مقبول و مردود.