توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٧ - تقسيم تشبيه باعتبار ادات

مشبه‌به بمشبه ميباشد كه ادات تشبيه يعنى كاف در آن حذف شده و تقدير آن: شعاع الشّمس فيه على ماء كاللجين مى‌باشد بنابراين تشبيه مذكور تشبيه مؤكد بحساب مى‌آيد.

تنبيه‌

لازم بتذكر است كه برخى بين [لجين الكلام‌] بضم لام و فتح جيم يعنى حسن كلام و لجين الكلام بفتح لام و كسر جيم يعنى قبح كلام امتيازى قائل نشده و هجان و زيبائى كلام را از هجين و زشتى آن تميز نداده‌اند بلكه هردو را يكسان ديده‌اند حتى بعضى اين چنين پنداشته‌اند كه لجين در بيت بفتح لام و كسر جيم بوده و به معناى برگى است كه از درخت مى‌افتد و شاعر وجه الماء و روى آب را به آن تشبيه كرده است.

بعضى ديگر توهّم كرده‌اند كه [اصيل‌] يعنى درختى كه براى آن ريشه و برگ بوده و ذهب الاصيل يعنى برگى كه بواسطه سرماى پائيزى زرد شده و از درخت بروى آب افتاده باشد و فساد و اشتباه اين دو توهم مستغنى از بيان و شرح ميباشد.

تشبيه مرسل: آنستكه برخلاف مؤكد باشد يعنى به تشبيهى گويند كه ادات در آن ذكر شده در نتيجه از تأكيدى كه از حذف ادات استفاده شده و آن بحسب ظاهر مشعر است باينكه مشبّه عين مشبّه‌به مى‌باشد خالى گرديده و مثال آن امثله‌اى استكه قبلا ذكر شد و در تمام آنها ادات تشبيه ذكر گرديده است.