توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٨ - تقسيم تشبيه باعتبار ادات

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: و قد جرى: كلمه [جرى‌] بمعناى ظاهر شد ميباشد

قوله: حتّى ذهب بعضهم: مقصود خلخالى مى‌باشد.

قوله: و بعضهم الى انّ الخ: مراد از [بعض‌] زوزنى ميباشد.

قوله: غنى عن البيان: امّا فساد گفتار اوّل بخاطر اينستكه تشبيه وجه الماء بمطلق ورقى كه از درخت ساقط مى‌شود معنا ندارد.

و فساد گفتار دوّم جهتش آنستكه: برگى كه بواسطه سرماى پائيز زرد شده است هيچ اختصاصى به درختيكه داراى ريشه و رگ مى‌باشد ندارد پس وجهى ندارد كه ذهب به اصيل اضافه شده باشد تا مثال مزبور را از امثله اضافه مشبه‌به بمشبه بتوان قرار داد.

و از اين گذشته اطلاق اصيل به درخت نه از نظر لغت صحيح بوده و از نظر عرف درست مى‌باشد.

قوله: فصار مرسلا عن التّأكيد: يعنى فصار خاليا عن التأكيد

قوله: المشعر بحسب الظاهر: كلمه [المشعر] صفت است براى [حذف الاداه‌].

قوله: المذكورة فيها اداة التشبيه: ضمير در [فيها] به امثله راجع است.

متن‌

و باعتبار الغرض امّا مقبول و هو الوافى بافادته كان يكون المشبّه به اعرف شئ بوجه التشبيه فى بيان الحال او اتم شئ فيه فى الحاق الناقص بالكامل او مسلّم الحكم فيه معروفة عند المخاطب فى بيان الامكان او مردود و هو بخلافه.