توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٠ - انحاء و وجوه تفصيل

قوله: و انّما يكون البعيد الغريب الخ: اين عبارت اشاره است به جواب از سؤال مقدّر باين شرح:

سؤال‌

غرابت مقتضى خفاء مراد و عدم ظهور معنا مى‌باشد زيرا لازمه غرابت قلّت وجود بوده و آن موجب ميشود كه هركسى نتواند آنرا ادراك نمايد لاجرم نيازمند به مزيد تأمل و دقّت نظر مى‌باشد و جاى ترديد نيست كه عدم ظهور و خفاء مراد موجب تعقيد بوده و قبلا گذشت كه تعقيد از اسباب اخلاف بفصاحت است، بنابراين نميتوان غرابت را موجب بلاغت تشبيه دانست در نتيجه اينكلام مصنّف يعنى:

و التشّبيه البليغ ما كان من هذا الضرب.

صحيح و قابل امضاء نيست.

جواب‌

خفاء مراد و عدم ظهور معنا گاهى ناشى از لطافت معنا و ظرافت مقصود است و زمانى از سوء تركيب الفاظ و اختلال انتقال از معناى اول بمعناى دوّم حاصل ميشود در صورت اوّل بايد بپذيريم كه خفاء محقّق بلاغت مى‌باشد بخلاف فرض دوّم كه موجب تعقيد و مخلّ بفصاحت است و مورد كلام از قبيل قسم اوّل بوده بنابراين اشكال و ايرادى به مصنّف وارد نيست.

متن‌

و قد يتصرّف فى القريب بما يجعله غريبا كقوله: