توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٥ - تشبيه قريب

بوده و علاوه بر آن مشبه‌به نيز در ذهن غالبا حاضر مى‌باشد چه اين غلبه حضور در وقتى بوده كه مشبه نيز بخاطر قرب مناسبتش با مشبه‌به در ذهن حاضر باشد زيرا بديهى است هرشيئى با مناسب خودش از نظر حضور در ذهن سهل‌تر است از حضورش با غير مناسب خود.

و مثال آن تشبيه سبوى كوچك از نظر مقدار و شكل به كوزه ميباشد

در وجه شبه بين ايندو تفصيل اندكى اعتبار و لحاظ شده و آن مقدار و شكل است ولى در عين حال كوزه غلبه حضورش در ذهن وقتى است كه سبوى صغير و كوچك در آن حاضر باشد و چه غلبه حضور مشبه به در ذهن بطور مطلق فرض شود و اين اطلاق غلبه حضور جهتش تكرر آن بر حسّ مى‌باشد زيرا شيئى كه بطور مكرّر بر حسّ عرضه شود همچون صورت ماه در حال عدم انخساف البتّه حضورش در ذهن اسهل است از حضور چيزى كه مكرّرا بر حس ظاهر نمى‌گردد مانند صورت منخسف ماه.

و مثال اينقسم از تشبيه، تشبيه خورشيد به آئينه صاف و درخشان از حيث گرد و نورانى بودن مى‌باشد.

در وجه شبه بين ايندو تفصيل اندكى ملاحظه شده ولى مشبه‌به يعنى آئينه غالبا بطور مطلق در ذهن حضور دارد چه مشبه در ذهن حاضر بوده و چه حضور نداشته باشد.

و بگفته مصنّف وجه قلّت و كمى تفصيل در وجه شبه ايندو قسم اخير آنستكه هريك از قرب و تكرّر با تفصيل معارض و مزاحم مى‌باشند و بعبارت واضح‌تر:

بااينكه تفصيل از اسباب قرابت به حساب مى‌آيد معذلك وجه‌