توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٣ - غرض از تشبيه

ب: توصيف آن به انبساط و گسترده بودن.

ج: توصيف آن به شدّت تلألؤ و درخشنده‌گى.

و امثال اينها.

چه آنكه اگر قصد مبالغه بيكى از انحاء مذكور باشد مى‌بايد غرّه را مشبّه و صبح را مشبّه‌به قرار دهيم.

شرح فارسى‌

توضيح‌

حاصل گفتار مصنّف و شارح در اينمقام آنستكه:

قسم دوّم از غرضى كه به مشبّه عائد است اينستكه تشبيه بمنظور اهتمامى كه به مشبّه‌به مى‌باشد صورت مى‌گيرد مثلا شخصى كه گرسنه است و مطلوب‌ترين اشنياء نزد وى طعام مى‌باشد در اينحال وقتى كه جمالى نورانى و مدوّر و بسيار زيبا را ببيند چون چيزى غير از طعام مطلوبش نيست و هيئتى جميل و زيباتر از گرده نان در نظرش جلوه نمى‌كند لاجرم جمال مذكور را به گرده نان تشبيه مى‌كند و اصطلاحا اين تشبيه را اظهار مطلوب خوانند يعنى شخص اگرچه چيزى را بچيز ديگر تشبيه مى‌نمايد ولى در واقع اين تشبيه نبوده بلكه متكلّم آنرا وسيله اظهار مطلوب و ابزار امرى كه مورد اهتمامش هست قرار داده.

تنبيه‌

قابل توجّه است كه بگوئيم:

آنچه تا بدين‌جا گفته شده و بيان نموديم كه در تشبيه اعم از تشبيه مستقيم و تشبيه مقلوب احد الشيّئين را مشبّه و ديگرى را مشبّه‌به‌