توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨ - تعريف علم بيان

مثال ايراد معناى واحد بواسطه تراكيب متعدّد و مختلف از طريق كنايه نظير اينكه در وصف زيد به جود بگوئيم:

زيد جبان الكلب و زيد مهزول الفصيل و زيد كثير الرّماد.

اين سه تركيب در اينكه مفادشان توصيف زيد به جود است با هم مشتركند و هرسه اينمعنا را از طريق كنايه ميرسانند.

امّا تركيب اوّل يعنى جبان الكلب:

جبن و ترس در سگ بخاطر كثرت واردين و ميهمانان بوده لذا اين حيوان به احدى ضرر و آزار نمى‌رساند.

پرواضح است اينمعنا كنايه از جود و بخشش صاحب‌خانه ميباشد

و امّا تركيب دوّم يعنى زيد مهزول الفصيل:

هزال و لاغرى فصيل بخاطر آنستكه شير مادرش زياد دوشيده ميشود و بديگران داده ميشود و اين كنايه از جود صاحبش مى‌باشد.

و امّا تركيب سوّم يعنى زيد كثير الرّماد:

كثرت رماد و خاكستر بخاطر كثرت سوزاندن هيزم براى طبخ و غذا تهيّه نمودن است و آن دلالت بر كثرت ميهمان داشته و آن علامت و كنايه است از جود شخص.

در اين سه تركيب، تركيب سوّم از نظر دلالت بر جود زيد اوضح از ديگر تراكيب ميباشد.

و مثال ايراد معناى واحد بواسطه تراكيب متعدّد و مختلف از طريق استعاره نظير اينكه در وصف زيد بگوئيم:

رأيت بحرا فى الدار (دريائى در خانه ديدم).

اينمثال استعاره تحقيقيّه ميباشد.