توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٠ - تشبيه مفصل

و گاهى از باب تسامح بجاى وجه شبه ملزوم آنرا ذكر ميكنند همچون كلام اهل لسان راجع به سخن فصيح كه مى‌گويند:

هو كالعسل فى الحلاوه.

چه آنكه قدر جامع بين سخن فصيح و عسل لازمه حلاوت يعنى ميل طبع مى‌باشد.

شارح گويد:

كلمه [امّا مفصل‌] معطوف است به [امّا مجمل‌] و حاصل كلام آنكه:

گفته شد تشبيه باعتبار وجه شبه يا مجمل است و يا مفصّل.

تشبيه مجمل با اقسام و لواحقش ذكر شد و اينك شرح تشبيه مفصّل.

تشبيه مفصّل آنستكه وجه شبه در آن مذكور باشد همچون قول شاعر:

و ثغره فى صفاء و ادمعى كاللئالى.

و قبلا شرح آن گذشت.

و گاهى در مقام تسامح بجاى وجه شبه چيزى را كه وجه شبه اجمالا تابع و لازمه آنست ذكر مى‌كنند چنانچه در عرف درباره سخن فصيح مى‌گويند:

هو كالعسل فى الحلاوة (سخن فصيح در شيرينى همچون عسل مى‌باشد).

در اينمثال قدر جامع و وجه شبه لازمه حلاوت است و آن ميل طبع و اشتياق نفس مى‌باشد چه آنكه ميل قدر مشترك بين عسل و كلام است نه شيرينى كه از خواص مطعومات محسوب ميشود.